Owsiki – objawy, jak wyglądają i jak się ich pozbyć

Owsiki – co to jest i jak wyglądają

Owsiki (owsik ludzki) to małe nicienie, które żyją w jelicie grubym. Chorobę, którą wywołują, nazywa się owsicą. Występuje na całym świecie, najczęściej u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym – w Polsce to najczęstszy pasożyt u dzieci.

Jak wyglądają owsiki? Dorosłe robaki widać gołym okiem: przypominają cienkie, białe nitki.

Co można zobaczyć	Jak wygląda
Samica owsika	Biała „niteczka” długości około 8–⁠13 mm, w kale lub na skórze wokół odbytu
Samiec owsika	Znacznie mniejszy, około 2–⁠5 mm, rzadko zauważany
Jaja owsików	Niewidoczne gołym okiem – widać je dopiero pod mikroskopem

Ważne: źródłem zarażenia owsikami są wyłącznie ludzie. Pies czy kot nie przenoszą owsików, więc przy owsicy nie trzeba odrobaczać zwierząt – leczy się domowników.

Owsiki objawy u dzieci i dorosłych

Zarażenie owsikami często przebiega bez żadnych objawów. Jeśli się pojawiają, najbardziej typowe jest swędzenie wokół odbytu, nasilone w nocy: właśnie wtedy samice wychodzą na skórę i składają jaja.

• U dzieci: niespokojny sen, wybudzanie się, płaczliwość, drapanie się po pupie; rzadziej brak apetytu i rozdrażnienie.
• U dorosłych: zwykle łagodnie – nocne swędzenie odbytu, gorszy sen. Wielu dorosłych nie ma objawów, a mimo to przenosi jaja na domowników.
• Powikłania: od drapania skóra wokół odbytu może się podrażnić i zakazić bakteriami. Rzadko u dziewczynek i kobiet owsiki wywołują stan zapalny narządów płciowych lub dróg moczowych.

Jeśli dokuczają ci bóle brzucha, biegunka albo chudnięcie bez powodu, przyczyna może być inna niż owsiki – o innych pasożytach i ich objawach przeczytasz w artykule „Pasożyty u dorosłych: objawy”.

Skąd się biorą owsiki

Owsikami zarażamy się, połykając ich jaja – najczęściej z brudnych rąk, czasem z kurzem wdychanym przez nos i usta. Mechanizm jest prosty i dlatego owsiki tak łatwo krążą w rodzinie:

1. W nocy samica składa wokół odbytu nawet kilkanaście tysięcy jaj.
2. Już po około 6 godzinach jaja są zakaźne.
3. Swędzenie zmusza do drapania – jaja trafiają pod paznokcie i na dłonie, a z nich do ust. Tak dochodzi do samozarażenia.
4. Jaja zostają też na bieliźnie, pościeli, ręcznikach, zabawkach, desce sedesowej i jedzeniu, skąd łatwo przechodzą na innych.

W ciepłym i suchym otoczeniu jaja przestają być zakaźne po 1–⁠2 dniach, ale w chłodnym i wilgotnym przetrwają 2–⁠3 tygodnie. Są odporne na chlor. Ryzyko jest największe w żłobkach i przedszkolach, u osób, które opiekują się dziećmi, i w domach, w których ktoś już ma owsiki.

Owsiki w kale i test na owsiki

Czasem owsiki widać w kale albo wieczorem i w nocy na skórze wokół odbytu. Jeśli ich nie widać, a podejrzenie zostaje, potrzebny jest test na owsiki – zwykłe badanie kału tu się nie sprawdza, bo jaja owsików nie są wydalane z kałem.

Badanie	Czy wykrywa owsiki	Jak je zrobić
Wymaz z okolicy odbytu na taśmę celofanową	Tak – to podstawowe badanie	Rano, przed wypróżnieniem i myciem, przyklej taśmę do skóry wokół odbytu i oddaj do laboratorium
Zwykłe badanie kału na pasożyty	Nie nadaje się do wykrywania owsicy	Przydaje się przy podejrzeniu innych pasożytów

Jeden wynik ujemny nie wyklucza owsików: wiarygodność badania rośnie, gdy wymaz powtarza się kilka dni z rzędu. Pojemnik lub szkiełko z taśmą i dokładną instrukcję dostaniesz w laboratorium; badanie może też zlecić lekarz rodzinny.

Leczenie owsików u dorosłych i dzieci

Owsicę leczy się lekiem przeciwpasożytniczym przyjmowanym doustnie, zwykle w jednej dawce. Lek i dawkę dobiera lekarz lub farmaceuta – zwłaszcza u małych dzieci. Najważniejsze zasady:

• Dwie dawki w odstępie 2 tygodni. Pierwsza usuwa pasożyty, druga chroni przed ponownym zarażeniem, które przy owsicy jest bardzo częste.
• Cała rodzina naraz. Wszystkich domowników i osoby z bliskiego kontaktu leczy się w tym samym czasie, także tych bez objawów. Inaczej owsiki wracają od osoby, która nie wzięła leku.
• Sprzątanie w dniu leczenia. Tego dnia zmień całej rodzinie bieliznę i pościel, wypierz ręczniki i dokładnie posprzątaj mieszkanie.
• Niemowlęta, kobiety w ciąży i karmiące – leczenie tylko po rozmowie z lekarzem: w ciąży przy bezobjawowym zakażeniu często lepiej je odłożyć, a u niemowląt najpierw potwierdza się zakażenie badaniem.

Po kuracji wielu dorosłych chce też zadbać o trawienie. W dziale „Pasożyty” znajdziesz Revotoxican – ziołowe krople z papają, koprem włoskim, rumiankiem, orzechem włoskim i dynią. To suplement diety, który pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji układu pokarmowego: koper włoski pomaga zmniejszyć wzdęcia, a orzech włoski wspiera prawidłową pracę jelit. Krople są tylko dla dorosłych, kuracja trwa do 2 tygodni. Nie zastępują leczenia owsicy – to uzupełnienie dla dorosłych domowników.

Jak pozbyć się owsików z domu: higiena

Przy owsikach higiena jest równie ważna jak lek: przerywa krąg samozarażenia. Przy ścisłym jej przestrzeganiu zakażenie może nawet samo wygasnąć w ciągu około 2 tygodni. Co robić:

• Myj ręce ciepłą wodą z mydłem po skorzystaniu z toalety, przed jedzeniem i przed przygotowaniem posiłków – także dzieciom.
• Obcinaj paznokcie krótko, odzwyczajaj dzieci od obgryzania paznokci i drapania pupy.
• Codziennie rano bierz prysznic i umyj okolicę odbytu ciepłą wodą z mydłem – zmywasz jaja złożone w nocy.
• Codziennie zmieniaj bieliznę, często pierz pościel i ręczniki w gorącej wodzie; każdy domownik ma własny ręcznik.
• Codziennie ścieraj kurz, odkurzaj i myj podłogi, pierz pluszowe zabawki.
• Myj owoce i warzywa przed jedzeniem.

Takie nawyki warto utrzymać przez kilka tygodni po leczeniu – aż wszyscy domownicy przestaną mieć objawy.

Kiedy z owsikami do lekarza

Pójdź do lekarza rodzinnego (POZ), jeśli:

• swędzenie nie mija po leczeniu całej rodziny albo owsiki wciąż wracają;
• owsiki ma niemowlę, kobieta w ciąży lub karmiąca;
• skóra wokół odbytu jest zaczerwieniona, sączy się albo boli;
• u dziewczynki lub kobiety pojawiły się upławy, pieczenie lub objawy zakażenia dróg moczowych;
• do dolegliwości dochodzą ból brzucha, biegunka, chudnięcie lub gorączka – wtedy przyczyna może być inna niż owsiki.

Lekarz zleci badania, dobierze leczenie i podpowie, jak postępować z resztą rodziny.