Pasożyty u dorosłych: objawy, jak wyglądają w kale i jakie badania zrobić

Jakie pasożyty występują u ludzi i jak wyglądają w kale

W Polsce najczęściej spotyka się owsiki. Glista ludzka, włosogłówka i inne robaki przenoszone przez glebę są rozpowszechnione w ciepłych krajach bez pewnego dostępu do czystej wody, ale można je przywieźć z podróży. Tasiemcami zaraża się przez niedosmażone mięso lub surowe ryby.

Pasożyt	Jak wygląda	Jak dochodzi do zarażenia
Owsiki	Białe „niteczki” długości około 1 cm, widoczne w kale i wokół odbytu, częściej w nocy	Jaja z rąk, bielizny, pościeli i zabawek trafiają do ust
Glista ludzka	Duże, obłe robaki różowobiałej barwy, długości 15–35 cm, podobne do dżdżownicy	Jaja z gleby – na niemytych warzywach, owocach, rękach
Włosogłówka	Cienkie robaki długości 3–5 cm, rzadko widoczne w kale	Tak jak glista – przez zanieczyszczoną glebę
Tasiemiec nieuzbrojony i uzbrojony	Płaskie białe człony długości 1–2 cm, podobne do kawałków makaronu, czasem się poruszają	Surowa lub niedosmażona wołowina i wieprzowina
Bruzdogłowiec szeroki	Płaskie człony; sam robak może mieć kilka metrów	Surowe, lekko solone lub źle usmażone ryby słodkowodne
Toksokara, bąblowiec, włosień kręty	W kale ich nie widać: larwy żyją w tkankach i narządach	Toksokara – od psów i kotów przez glebę, bąblowiec – od psów i lisów, włosień – z niedogotowanej wieprzowiny i dziczyzny

Jaj pasożytów nie widać gołym okiem – wykrywa się je tylko pod mikroskopem. Za „robaki” w kale często bierze się niestrawione włókna bananów, skórki pomidorów, zieleninę albo śluz. Jeśli masz wątpliwości, zachowaj znalezisko i pokaż je lekarzowi.

Pasożyty – objawy u dorosłych

Większość dorosłych z pasożytami ma niewiele objawów albo nie ma ich wcale, zwłaszcza gdy pasożytów jest mało. Podejrzewać je można po takich oznakach:

• swędzenie wokół odbytu, silniejsze w nocy i nad ranem, niespokojny sen – typowy objaw owsicy; u kobiet świąd bywa też w okolicy pochwy;
• białe „niteczki” lub płaskie człony w kale, na bieliźnie lub na skórze wokół odbytu;
• bóle brzucha, wzdęcia, nudności, luźne stolce bez jasnej przyczyny, zwłaszcza po podróży do krajów tropikalnych;
• chudnięcie bez diety i słabszy apetyt;
• osłabienie i bladość z niedoboru żelaza – przy silnym zarażeniu niektórymi robakami, które występują głównie w tropikach;
• suchy kaszel i duszność tydzień lub dwa po zarażeniu glistą – jej larwy wędrują przez płuca;
• bóle mięśni, obrzęk powiek i gorączka kilka dni lub tygodni po zjedzeniu dziczyzny albo domowej kiełbasy bez badania weterynaryjnego – tak objawia się włośnica.

Te objawy są niespecyficzne: świąd odbytu bywa przy hemoroidach, grzybicy i podrażnieniu skóry, a bóle brzucha mają dziesiątki innych przyczyn. Pasożyty potwierdza dopiero badanie.

Jak wykryć pasożyty: badania i domowy test

Po samych objawach nie da się tego stwierdzić – potrzebne jest badanie. Zacznij od lekarza rodzinnego (POZ): w ramach NFZ może zlecić badanie kału na pasożyty i zdecyduje, czy potrzebne są dalsze badania.

• Test z taśmą celofanową (wymaz okołoodbytniczy). Rano, przed myciem i toaletą, do skóry wokół odbytu przykłada się przezroczystą taśmę klejącą, a laboratorium szuka na niej jaj owsików. Robi się go trzy dni z rzędu: jeden wynik ujemny nie wyklucza owsicy.
• Badanie kału na jaja i cysty pasożytów. Jaja nie są wydalane codziennie, dlatego zwykle oddaje się kilka próbek z różnych dni.
• Morfologia krwi z rozmazem. Podwyższone eozynofile to powód, by poszukać pasożytów, zwłaszcza po podróży.
• Badanie krwi na przeciwciała – gdy lekarz podejrzewa toksokarozę, bąblowicę lub włośnicę, czyli pasożyty poza jelitami.
• USG, tomografia lub rezonans – gdy trzeba znaleźć torbiele bąblowca w wątrobie lub innych narządach.

Domowy test na pasożyty. W aptekach i laboratoriach są zestawy do samodzielnego pobrania kału lub wymazu w domu – próbkę oddaje się albo wysyła do laboratorium, więc wynik jest tak samo wiarygodny jak zwykłe badanie. Szybkie testy do odczytania w domu wykrywają tylko wybrane pasożyty, na przykład lamblie, więc wynik ujemny nie wyklucza innych. Testy „z kropli krwi na ekranie” czy z włosów nie mają podstaw naukowych.

Po podróży do krajów tropikalnych powiedz lekarzowi o miejscu i długości pobytu, surowych rybach i mięsie w diecie, kąpielach w słodkiej wodzie i chodzeniu boso: od tego zależy, jakie badania zleci. Jeśli w kale pojawi się robak lub człon, włóż go do czystego pojemnika i pokaż lekarzowi.

Pasożyty w organizmie: mity

Wokół pasożytów narosło wiele mitów. Oto najczęstsze:

• „Każdy ma pasożyty”. Nie. Tam, gdzie jest czysta woda z wodociągu, a mięso przechodzi kontrolę weterynaryjną, większość dorosłych nie ma robaków. Owsiki zdarzają się najczęściej w rodzinach z małymi dziećmi.
• „Zmęczenie, nieświeży oddech, zgrzytanie zębami i trądzik to na pewno pasożyty”. Te dolegliwości mają wiele innych przyczyn i same w sobie pasożytów nie dowodzą.
• Diagnostyka „z kropli krwi”, z włosów albo aparatami do „biorezonansu”. Takich metod nie ma w medycynie opartej na dowodach, a ich wyniki nie zgadzają się z prawdziwymi badaniami.
• „Owsiki przejdą same”. Dorosły owsik żyje krótko, ale człowiek wciąż na nowo zaraża się własnymi jajami – z palców, bielizny i pościeli. Bez leczenia i higieny to błędne koło może trwać miesiącami.
• „Oczyszczanie” zamiast leczenia. Jeśli pasożyty się potwierdzą, potrzebne są leki przeciwrobacze – zioła i diety ich nie zastąpią. A kuracja „na wszelki wypadek” bez badania niczego nie sprawdza.

Jak leczy się pasożyty u dorosłych

Robaki leczy się lekami przeciwrobaczymi. Który lek, w jakiej dawce i ile razy – zależy od pasożyta, dlatego schemat dobiera lekarz. Na owsiki są leki w aptece, a farmaceuta podpowie, co jest odpowiednie właśnie dla ciebie.

• Przy owsicy leczy się całą rodzinę jednocześnie, także osoby bez objawów, inaczej zarażenie krąży w kółko. Zwykle dawkę powtarza się po dwóch tygodniach: lek działa na robaki, ale nie na wszystkie jaja.
• Kobietom w ciąży, karmiącym i dzieciom poniżej dwóch lat lek dobiera tylko lekarz.
• Higiena to połowa leczenia. Myj ręce mydłem po toalecie i przed jedzeniem, krótko obcinaj paznokcie, rano bierz prysznic, codziennie zmieniaj bieliznę, a piżamy, pościel i ręczniki pierz w wysokiej temperaturze. Razem z lekiem robi się tak przez dwa tygodnie, bez leku – przez sześć tygodni.
• Tasiemce, toksokarozę, bąblowicę i włośnicę leczy się wyłącznie pod kontrolą lekarza, czasem w szpitalu.
• Kontrola. Jeśli po leczeniu świąd lub inne dolegliwości nie minęły, badanie się powtarza: możliwe, że doszło do ponownego zarażenia albo potrzebne jest inne podejście. Po leczeniu tasiemca lekarz zwykle zleca kontrolne badanie kału.

Jeśli dokuczają ci wzdęcia i uczucie ciężkości w brzuchu, trawienie można wesprzeć łagodnymi środkami – znajdziesz je w dziale „Pasożyty”. Na przykład krople Revotoxican to suplement diety wspierający funkcje układu pokarmowego, z ekstraktami z papai, kopru włoskiego, rumianku, owocni orzecha włoskiego i nasion dyni. Koper włoski pomaga zmniejszyć gromadzenie się gazów w jelitach i wzdęcia, a orzech włoski wspiera prawidłową pracę jelit. Krople są tylko dla dorosłych: 30 kropli raz dziennie, rozpuszczonych w pół szklanki wody, nie dłużej niż dwa tygodnie; w ciąży i w okresie karmienia piersią nie zaleca się ich stosowania.

Owsiki u dzieci i w rodzinie

Owsiki to najczęstsze pasożyty u dzieci: maluchy wszystkiego dotykają, drapią swędzącą skórę i przenoszą jaja pod paznokciami do ust i na zabawki. Dlatego dorośli najczęściej zarażają się od własnych dzieci. Jaja owsików przeżywają na bieliźnie, ręcznikach i powierzchniach do dwóch tygodni.

Objawy owsicy u dzieci: dziecko źle śpi, wierci się i drapie w nocy, staje się drażliwe, czasem znowu zaczyna moczyć się w nocy; u dziewczynek bywa świąd i zaczerwienienie okolic narządów płciowych. Pokaż dziecko pediatrze. Leczy się wszystkich domowników jednocześnie, a w domu przestrzega się zasad higieny z listy powyżej.

Żeby przerwać krąg zarażeń, naucz dzieci myć ręce mydłem po toalecie i przed jedzeniem, nie obgryzać paznokci i nie wkładać palców do ust, krótko obcinaj im paznokcie, a na noc zakładaj majtki pod piżamę. Zabawki, które można myć, myj gorącą wodą.

Jak nie zarazić się pasożytami

• Myj ręce mydłem po toalecie, po powrocie do domu, po kontakcie ze zwierzętami i przed jedzeniem.
• Dokładnie myj warzywa, owoce, zioła i jagody, zwłaszcza z działki i z lasu: na runie leśnym mogą być jaja bąblowca od lisów.
• Dobrze dosmażaj wieprzowinę i dziczyznę, aż zniknie różowy kolor. Mięso dzika, domowe kiełbasy i słonina bez badania weterynaryjnego to częste źródło włośnicy.
• Rybę do sushi i na lekko solone przekąski kupuj po głębokim mrożeniu: zabija ono larwy.
• Odrobaczaj psy i koty według zaleceń weterynarza i sprzątaj po nich.
• Myj ręce po pracy w ogrodzie i na działce, a dzieciom – po zabawie w piaskownicy.
• W krajach tropikalnych pij wodę butelkowaną, myj owoce czystą wodą i nie chodź boso po ziemi.

Kiedy pilnie do lekarza

Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli silny ból brzucha narasta, brzuch jest wzdęty i twardy, nie odchodzą stolce ani gazy, powtarzają się wymioty: tak może objawiać się niedrożność jelit.

Do lekarza tego samego dnia – a gdy przychodnia jest zamknięta, do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej – jeśli:

• w kale jest krew, a do tego wysoka gorączka;
• zażółciły się skóra i białka oczu, boli prawy bok;
• po dziczyźnie lub domowej kiełbasie pojawiła się gorączka, bolą mięśnie, spuchła twarz.

W ciągu kilku dni – jeśli widzisz robaki lub człony w kale, po podróży w tropiki utrzymują się biegunka, bóle brzucha, kaszel lub wysypka, chudniesz bez powodu albo świąd nie mija po leczeniu całej rodziny. Jeśli objawy pojawiły się w ciąży, zgłoś się do lekarza, a nie do apteki.