Prawidłowe tętno – norma, tętno spoczynkowe i wysokie tętno

Prawidłowe tętno – ile uderzeń na minutę to norma

Tętno (puls) to pulsowanie ściany tętnicy, wywołane falą krwi, którą serce wtłacza do naczyń. Podaje się je w uderzeniach na minutę. U dorosłego w spoczynku za prawidłowe uznaje się orientacyjnie 60–⁠100 uderzeń na minutę – część źródeł zawęża ten zakres do 60–⁠90. To wartości przybliżone: wynik 55 nie musi oznaczać choroby, a oprócz liczby liczy się to, jak się czujesz.

Osoby wytrenowane mają tętno wolniejsze, bo ich serce przy każdym skurczu wyrzuca więcej krwi; u biegaczy długodystansowych tętno spoczynkowe bywa bardzo niskie i nie jest objawem choroby. U dzieci serce bije szybciej niż u dorosłych:

Wiek	Typowe tętno w spoczynku (uderzeń na minutę)
Noworodek urodzony o czasie	127 (zakres 90–⁠164)
6–⁠9 miesięcy	134 (98–⁠168)
12–⁠18 miesięcy	123 (88–⁠156)
2–⁠3 lata	110 (76–⁠142)
4–⁠6 lat	98 (65–⁠131)
8–⁠12 lat	84 (52–⁠115)
15–⁠18 lat	73 (43–⁠104)
Dorośli	60–⁠100

W tabeli podano wartość środkową, a w nawiasie zakres, w którym mieści się większość zdrowych dzieci. Gorączka przyspiesza tętno, ale jeśli dziecko ma szybkie tętno bez gorączki, pokaż je lekarzowi.

Tętno spoczynkowe – jak je zmierzyć

Tętno spoczynkowe to liczba uderzeń serca na minutę w pełnym spokoju. Najlepiej mierzyć je rano, po przebudzeniu, albo po 5 minutach siedzenia – nie po kawie, papierosie, schodach czy kłótni. Żeby wynik był wiarygodny:

1. Usiądź wygodnie, oprzyj przedramię na stole i rozluźnij dłoń.
2. Połóż palec wskazujący i środkowy drugiej ręki na nadgarstku, od strony kciuka – tam przebiega tętnica promieniowa. Nie używaj kciuka, bo ma własne tętno.
3. Dociskaj lekko, aż wyczujesz regularne uderzenia.
4. Licz uderzenia przez 30 sekund i pomnóż wynik przez 2 albo licz przez 20 sekund i pomnóż przez 3. Gdy rytm jest nierówny, licz przez pełną minutę.
5. Powtórz pomiar w kilku kolejnych dniach i zapisz wyniki.

Nie mierz tętna na szyi na własną rękę i nigdy nie uciskaj obu tętnic szyjnych naraz. Puls pokazuje też większość ciśnieniomierzy, pulsometrów i zegarków sportowych, ale przy nieregularnym rytmie odczyt z urządzenia bywa nieprecyzyjny – wtedy policz tętno ręcznie.

Tętno w czasie wysiłku – tętno maksymalne

Podczas wysiłku tętno rośnie i to jest normalne. Tętno maksymalne obliczysz orientacyjnie, odejmując swój wiek od 220. Osoby bez chorób układu krążenia zwykle trenują przy 60–⁠70 procentach tej wartości.

Wiek	Tętno maksymalne	Zakres 60–⁠70 procent tętna maksymalnego
30 lat	190	114–⁠133
40 lat	180	108–⁠126
50 lat	170	102–⁠119
60 lat	160	96–⁠112
70 lat	150	90–⁠105

To przybliżenie, a nie wyrok. Zaczynaj powoli i krótko, a przy chorobach serca albo lekach spowalniających tętno (na przykład z grupy beta-adrenolityków) zakres ustal z lekarzem.

Wysokie tętno – przyczyny i kiedy się niepokoić

O przyspieszonym tętnie (tachykardii) mówimy, gdy w spoczynku serce bije szybciej niż 100 razy na minutę. Często ma niegroźną przyczynę, która mija wraz z jej usunięciem:

• wysiłek, silne emocje i stres;
• kawa, napoje energetyczne, alkohol i papierosy;
• niewyspanie, upał i odwodnienie;
• gorączka i infekcja;
• ból.

Wysokie tętno bywa też objawem choroby – niedokrwistości, nadczynności tarczycy, niewydolności serca, dużej utraty krwi lub zaburzeń rytmu serca – a także skutkiem działania niektórych leków. Dlatego tętno, które w spoczynku często przekracza 100 uderzeń na minutę mimo odpoczynku i bez oczywistej przyczyny, warto omówić z lekarzem rodzinnym; zwykle zaczyna on od EKG i podstawowych badań krwi.

Odwrotnością jest tętno wolne, poniżej 60 uderzeń na minutę. U osób wytrenowanych i podczas snu to norma. Gdy towarzyszą mu zawroty głowy, osłabienie lub omdlenia, może wynikać z działania leków (zwłaszcza stosowanych w nadciśnieniu), niedoczynności tarczycy, bezdechu sennego albo zaburzeń przewodzenia w sercu i wymaga diagnostyki.

Jakie tętno jest niebezpieczne

Nie ma jednej liczby, która byłaby groźna dla każdego. Znaczenie mają tętno, objawy i okoliczności: 110 uderzeń na minutę po bieganiu to norma, ale w nocy, w spoczynku – już nie. Orientacyjnie:

Sytuacja	Co zrobić
Tętno 60–⁠100 w spoczynku, dobre samopoczucie	To norma. Sprawdzaj puls od czasu do czasu – nieregularne bicie bywa pierwszym sygnałem zaburzeń rytmu.
Powtarzające się tętno w spoczynku powyżej 100 lub wyraźnie poniżej 60 (jeśli nie trenujesz), bez oczywistej przyczyny	Wizyta u lekarza rodzinnego z zapisanymi pomiarami; lekarz zwykle zleca EKG i badania krwi.
Nieregularny puls, powtarzające się kołatanie, zasłabnięcia, zadyszka, mniejsza wytrzymałość na wysiłek	Konsultacja z lekarzem lub kardiologiem. Z kardiologiem warto porozmawiać też wtedy, gdy w rodzinie występowały dziedziczne zaburzenia rytmu serca.
Bardzo szybkie lub bardzo wolne tętno z bólem w klatce piersiowej, silną dusznością, omdleniem, zaburzeniami mowy albo osłabieniem ręki lub nogi	Od razu telefon pod 112 lub 999. Nie czekaj na kolejny pomiar.

Czekając na karetkę, usiądź lub połóż się, rozluźnij ubranie i nie prowadź samochodu.

Kołatanie serca – skąd się bierze i kiedy do lekarza

Kołatanie serca to wrażenie szybkiego, mocnego lub nierównego bicia serca. Pacjenci opisują je jako „szarpanie” serca albo uczucie ściskania w gardle. Samo w sobie nie zawsze oznacza chorobę: wśród osób zgłaszających kołatanie u około ośmiu na dziesięć zapis EKG jest prawidłowy (rytm zatokowy, zwykle 80–⁠90 uderzeń na minutę, czasem trochę ponad 100). U około jednej osoby na dziesięć wykrywa się pojedyncze dodatkowe skurcze, a u kolejnej – poważniejsze zaburzenie rytmu, takie jak napadowy częstoskurcz, migotanie albo trzepotanie przedsionków.

Samo opisanie dolegliwości nie wystarcza do rozpoznania – potrzebny jest zapis EKG. Gdy objawy występują codziennie, lekarz zleca 24-godzinny zapis Holtera, przy rzadszych – dłuższy, a nawet rejestrator zdarzeń. Domowe urządzenia z funkcją EKG mogą wychwycić migotanie przedsionków, ale ich algorytmy bywają nieprecyzyjne, więc traktuj wynik jako powód do wizyty, a nie diagnozę.

Kołataniu mogą towarzyszyć choroby spoza serca, takie jak nadczynność tarczycy, niedokrwistość czy zaburzenia lękowe, a prowokować je – papierosy, alkohol i napoje energetyczne. Zapisuj, kiedy kołatanie się pojawia i jak długo trwa, i zmierz wtedy tętno – to cenna wskazówka dla lekarza. Jeśli kołataniu towarzyszy ból w klatce piersiowej, silna duszność albo omdlenie, nie czekaj na wizytę – dzwoń pod 112.

Jak dbać o serce na co dzień

Na tętno spoczynkowe wpływa kondycja: regularny ruch o umiarkowanej intensywności, taki jak szybki marsz, rower czy pływanie, wzmacnia serce, a wolniejsze tętno u osób wytrenowanych to naturalny skutek treningu. Pomaga też ograniczenie kofeiny, alkoholu, papierosów i napojów energetycznych, wysypianie się, redukcja nadwagi i radzenie sobie ze stresem. Warto mierzyć nie tylko tętno, ale i ciśnienie – ciśnieniomierz pokazuje oba wyniki. Jak rozpoznać nadciśnienie, opisujemy w artykule „Nadciśnienie tętnicze – objawy, przyczyny i powikłania”.

Serce i naczynia możesz wspierać także suplementem diety. W dziale „Ciśnienie” znajdziesz Cardital – kapsułki z głogiem, hibiskusem, nostrzykiem, miętą pieprzową, żurawiną, magnezem, L-argininą, L-karnityną, tauryną i witaminą B6. Ekstrakt z głogu przyczynia się do utrzymania prawidłowego mikrokrążenia krwi i funkcji układu sercowo-naczyniowego. Jest też produkt w kroplach – Cardital Drops z głogiem, hibiskusem, tauryną, L-argininą i witaminami z grupy B. Suplement diety uzupełnia zdrowe nawyki, ale nie zastępuje diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza; jeśli przyjmujesz leki, przed rozpoczęciem stosowania porozmawiaj z lekarzem.