Nadciśnienie tętnicze – objawy, przyczyny i powikłania

Nadciśnienie tętnicze – co to jest

Nadciśnienie tętnicze to choroba, w której ciśnienie krwi jest trwale podwyższone: w pomiarach u lekarza wynosi 140/90 mmHg lub więcej. Górna liczba to ciśnienie skurczowe – w chwili, gdy serce się kurczy i wtłacza krew do tętnic. Dolna to ciśnienie rozkurczowe – gdy serce się rozkurcza i napełnia krwią.

Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego i Polskie Towarzystwo Kardiologiczne przyjmują takie zakresy:

Kategoria	Ciśnienie w gabinecie (mmHg)
Optymalne	poniżej 120/70
Podwyższone	120–⁠139 / 70–⁠89
Nadciśnienie tętnicze	140/90 i więcej, utrzymujące się w kolejnych pomiarach

Jeden wysoki wynik to jeszcze nie choroba: ciśnienie naturalnie rośnie przy stresie i dużym wysiłku, a spada w czasie snu i odpoczynku. Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie regularnych pomiarów. Więcej o normach w różnym wieku przeczytasz w artykule „Prawidłowe ciśnienie krwi – tabela wiekowa”.

Na nadciśnienie choruje mniej więcej co trzecia osoba na świecie. Ryzyko rośnie z wiekiem, ale choroba zdarza się też u młodych dorosłych, a nawet u dzieci i nastolatków.

Nadciśnienie objawy: dlaczego często ich nie ma

Najważniejsza rzecz o objawach nadciśnienia: bardzo często ich po prostu nie ma. Ciśnienie bywa wysokie przez lata, a człowiek czuje się dobrze – dlatego jedynym pewnym sposobem jest pomiar. Jeśli objawy się pojawiają, są niespecyficzne, czyli podobne do dolegliwości przy wielu innych stanach.

Objawy wysokiego ciśnienia, które mogą się pojawić:

• bóle i zawroty głowy;
• problemy ze snem, czasem bezsenność;
• zmęczenie i szybkie męczenie się przy wysiłku;
• zaczerwienienie szyi i klatki piersiowej, nadmierne pocenie się;
• kołatanie serca;
• ucisk w klatce piersiowej, za mostkiem;
• duszność, zwłaszcza w czasie wysiłku i po nim;
• szumy uszne.

Takie dolegliwości łatwo zrzucić na stres, pogodę albo zmęczenie. Jeśli się powtarzają, nie zgaduj – zmierz ciśnienie kilka dni z rzędu, rano i wieczorem, i zapisz wyniki. Jeżeli wartości powyżej 140/90 się powtarzają, umów się do lekarza rodzinnego (POZ).

Ból głowy, szum w uszach czy zaczerwienienie twarzy nie mówią, ile wynosi ciśnienie: przy tych samych wartościach jedna osoba czuje się źle, a inna nie czuje nic. Dlatego leczenia nie dostosowuje się do samopoczucia, tylko do wyników pomiarów.

Jakie ciśnienie jest niebezpieczne

Groźne jest każde ciśnienie, które stale utrzymuje się na poziomie 140/90 lub wyżej – nawet bez objawów. Takie wartości dzień po dniu obciążają serce, mózg, nerki i naczynia, a szkody narastają latami.

Osobną, nagłą sytuacją jest przełom nadciśnieniowy: gwałtowny wzrost ciśnienia, któremu towarzyszą objawy ze strony serca, układu nerwowego, nerek lub innych narządów. To stan, który wymaga pilnej pomocy.

Sytuacja	Co zrobić
Kilka pomiarów 140/90 lub więcej, samopoczucie dobre	Wizyta u lekarza rodzinnego w najbliższych dniach, z zapisanymi wynikami
Bardzo wysoki wynik, który nie spada po odpoczynku, bez niepokojących objawów	Kontakt z lekarzem tego samego dnia: przychodnia POZ, a wieczorem i w weekend nocna i świąteczna opieka zdrowotna
Wysokie ciśnienie i ból w klatce piersiowej, duszność, nagły silny ból głowy, zaburzenia mowy lub widzenia, osłabienie ręki lub nogi	Od razu telefon pod 112 lub 999

Ból w klatce piersiowej przy wysokim ciśnieniu traktuje się jak możliwy zawał serca, a opadnięty kącik ust, niewyraźna mowa i bezwład ręki lub nogi to objawy udaru – liczy się każda minuta. Czekając na karetkę, usiądź lub półleż i nie bierz dodatkowych tabletek. Co robić przy wysokim wyniku w domu, opisujemy w artykule „Jak obniżyć ciśnienie”.

Nadciśnienie tętnicze: przyczyny i czynniki ryzyka

U ponad 90% chorych przyczyny nie da się wskazać – to nadciśnienie pierwotne. Rozwija się powoli, pod wpływem genów, wieku i stylu życia. Do jego rozwoju przyczyniają się:

• dieta bogata w sól i tłuszcze nasycone;
• nadwaga i otyłość;
• mała aktywność fizyczna;
• alkohol i palenie tytoniu;
• przewlekły stres;
• wiek i nadciśnienie u bliskich krewnych.

Rzadziej wysokie ciśnienie jest skutkiem innej choroby – to nadciśnienie wtórne. Mogą je wywoływać choroby nerek, cukrzyca, bezdech senny, choroby hormonalne (na przykład hiperaldosteronizm, zespół Cushinga czy choroby tarczycy) czy zwężenie aorty. Lekarz szuka takiej przyczyny zwłaszcza wtedy, gdy nadciśnienie pojawia się u młodej osoby, ciśnienie gwałtownie skacze albo mimo leczenia pozostaje bardzo wysokie. Gdy uda się usunąć przyczynę, ciśnienie może wrócić do normy.

Powikłania: co robi z organizmem nieleczone nadciśnienie

Nadciśnienie nie boli, ale stale obciąża układ krążenia – przede wszystkim serce, mózg i nerki. Ściany naczyń się uszkadzają, szybciej rozwija się miażdżyca, a mięsień sercowy grubieje od pracy pod większym oporem. Nieleczone nadciśnienie może prowadzić do:

• zawału serca i choroby wieńcowej;
• udaru mózgu – niedokrwiennego albo krwotocznego;
• niewydolności serca;
• przewlekłej choroby nerek, aż do ich niewydolności;
• uszkodzenia naczyń siatkówki z zaburzeniami widzenia;
• miażdżycy tętnic kończyn, która w skrajnych przypadkach kończy się niedokrwieniem nogi.

Dobra wiadomość: regularna kontrola ciśnienia i skuteczne leczenie wyraźnie zmniejszają ryzyko tych powikłań. Im wcześniej nadciśnienie zostanie wykryte, tym mniej szkód zdąży wyrządzić.

Jak sprawdzić, czy masz nadciśnienie

Wystarczy ciśnieniomierz z mankietem na ramię i kilka minut dziennie. Żeby wynik był wiarygodny:

1. Przez 30 minut przed pomiarem nie pij kawy i nie pal.
2. Odpocznij 5 minut w pozycji siedzącej, z oparciem pod plecami.
3. Mierz rano, na czczo i przed przyjęciem leków, a także wieczorem.
4. Załóż mankiet na odsłonięte ramię, około 1,5 cm nad zgięciem łokcia; ręka leży na stole na wysokości serca.
5. Mierz zawsze na tej samej ręce i zapisuj wyniki.

Ciśnienie można też bezpłatnie zmierzyć w punktach profilaktyki prowadzonych przez oddziały wojewódzkie NFZ. Osoby w wieku 35–⁠65 lat mogą skorzystać z programu profilaktyki chorób układu krążenia w przychodni POZ – zapytaj o niego w rejestracji.

Na wizytę zabierz dzienniczek pomiarów. Lekarz zbada cię, zleci podstawowe badania i oceni, czy ciśnienie jest stale podwyższone, a czasem zaleci całodobowy pomiar ciśnienia.

Czy nadciśnienie można wyleczyć

Nadciśnienie wtórne czasem ustępuje po wyleczeniu choroby, która je wywołała. Nadciśnienie pierwotne zwykle zostaje na całe życie, ale da się je dobrze kontrolować – i o to w leczeniu chodzi.

Pierwszym krokiem jest zmiana stylu życia:

• Mniej soli: WHO zaleca nie więcej niż 5 g dziennie, czyli około płaskiej łyżeczki – razem z solą w pieczywie, wędlinach i gotowych daniach.
• Dieta DASH: dużo warzyw, owoców, pełnego ziarna, roślin strączkowych, ryb i orzechów, mniej czerwonego mięsa, słodyczy i słodzonych napojów. Bezpłatne jadłospisy oparte na jej zasadach przygotował NFZ.
• Ruch: co najmniej 150–⁠300 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo, a przy nadciśnieniu najlepiej po 30 minut przez 5–⁠7 dni w tygodniu.
• Zdrowa waga, rezygnacja z papierosów i ograniczenie alkoholu.

Jeśli to nie wystarcza, lekarz przepisuje leki. Przyjmuje się je stale, także wtedy, gdy wyniki się poprawią: dobre wyniki oznaczają, że leczenie działa, a nie że można je przerwać.

Na co dzień serce i naczynia możesz wspierać także suplementem diety. W dziale „Ciśnienie” znajdziesz Cardital – kapsułki z głogiem, hibiskusem, nostrzykiem, magnezem, L-argininą, tauryną i witaminą B6. Ekstrakt z głogu przyczynia się do utrzymania prawidłowego mikrokrążenia krwi i funkcji układu sercowo-naczyniowego. Jest też wersja w kroplach – Cardital Drops. Suplement uzupełnia zdrowe nawyki, ale nie zastępuje leków przepisanych przez lekarza.