Andropauza: objawy, przyczyny i sposoby na niski testosteron

Andropauza: co to jest i od kiedy się zaczyna

Andropauza, czyli potocznie „męskie przekwitanie”, to okres, w którym stężenie testosteronu, głównego męskiego hormonu płciowego, stopniowo się obniża. Lekarze mówią raczej o późno ujawniającym się hipogonadyzmie albo o zespole niedoboru androgenów u starzejących się mężczyzn. Testosteron powstaje w jądrach i wpływa na libido, masę mięśni i kości, owłosienie, głos, nastrój oraz ogólną witalność.

W odróżnieniu od menopauzy andropauza nie oznacza końca płodności. Spadek testosteronu jest powolny i bardzo różni się u poszczególnych mężczyzn: zwykle zaczyna się po 50. roku życia, często już około czterdziestki, a u niektórych nawet w wieku 30–⁠35 lat. Zmiany hormonalne narastają, zanim pojawią się jakiekolwiek objawy, i mogą trwać kilka lat. Mężczyzna zachowuje zdolność do prokreacji, choć z wiekiem pogarsza się jakość nasienia.

Niższy testosteron sam w sobie nie jest jeszcze chorobą. O niedoborze mówi się wtedy, gdy typowe objawy łączą się z obniżonym stężeniem hormonu potwierdzonym badaniem krwi.

Andropauza – objawy niskiego testosteronu

Objawy andropauzy narastają powoli i łatwo zrzucić je na stres, pracę albo wiek. Zwykle dotyczą kilku obszarów naraz:

Obszar	Możliwe objawy niskiego testosteronu
Sfera seksualna	Spadek libido i aktywności seksualnej, osłabienie lub rzadsze wzwody, zaburzenia erekcji
Energia i psychika	Stałe zmęczenie, osłabienie, obniżony nastrój, drażliwość, mniejsza pewność siebie, gorsza koncentracja i pamięć
Sen	Bezsenność; przy wyraźnym niedoborze także uderzenia gorąca i poty
Sylwetka i skóra	Spadek masy i siły mięśni, tłuszcz odkładany głównie na brzuchu, przerzedzone owłosienie, sucha i blada skóra, czasem powiększenie gruczołów piersiowych
Kości	Zmniejszenie gęstości kości i większa podatność na złamania

Takie dolegliwości są mało swoiste. Zmęczenie, gorszy nastrój czy mniejsza ochota na seks mają wiele innych przyczyn: od depresji, niedoczynności tarczycy i bezdechu sennego po cukrzycę i skutki uboczne leków. Dlatego samo dopasowanie się do listy objawów nie wystarcza – rozpoznanie wymaga badań.

Niski testosteron: przyczyny i czynniki ryzyka

Z wiekiem testosteron spada u większości mężczyzn, ale tempo tych zmian zależy od zdrowia i stylu życia. Poziom hormonu obniżają między innymi:

• nadwaga i otyłość, zwłaszcza tłuszcz w okolicy brzucha;
• cukrzyca typu 2 i zaburzenia metaboliczne;
• przewlekły stres, niedobór snu i bezdech senny;
• nadmiar alkoholu, bo przewlekle duże ilości zaburzają pracę osi hormonalnej;
• choroby wątroby i nerek oraz inne choroby przewlekłe;
• choroby jąder (uraz, zapalenie, zakażenie) i przysadki;
• niektóre terapie i substancje: przewlekłe stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych i glikokortykosteroidów, leczenie onkologiczne oraz anaboliczne steroidy.

Na część tych czynników masz wpływ, o pozostałych porozmawiaj z lekarzem. Przyjmowanych leków nigdy nie odstawiaj na własną rękę.

Jak sprawdzić poziom testosteronu: badania

Zacznij od lekarza rodzinnego, urologa lub endokrynologa. Lekarz zapyta o objawy (czasem poprosi o wypełnienie krótkiego kwestionariusza, na przykład kwestionariusza Morleya), zbada Cię i zleci badania krwi:

• testosteron całkowity – krew pobiera się rano, na czczo, bo wtedy stężenie jest najwyższe; wynik zwykle potwierdza się drugim badaniem;
• w razie potrzeby testosteron wolny, białko SHBG, hormony przysadki LH i FSH oraz prolaktyna – pokazują, czy problem leży w jądrach, czy w przysadce;
• badania uzupełniające, na przykład glukoza, cholesterol, morfologia i TSH, a przed ewentualnym leczeniem hormonalnym także ocena prostaty (badanie per rectum i PSA).

Prawidłowe stężenie testosteronu całkowitego u dorosłego mężczyzny mieści się mniej więcej w przedziale od 9 do 35 nmol/l (260–⁠1000 ng/dl), ale zakresy różnią się między laboratoriami. Wynik zawsze ocenia lekarz razem z objawami: wartość blisko dolnej granicy normy bez dolegliwości nie jest chorobą, a wyraźne objawy przy wyniku granicznym wymagają dalszej diagnostyki.

Andropauza: co robić i jak się leczy

Podstawą jest styl życia, który wspiera gospodarkę hormonalną:

• Masa ciała. Redukcja nadwagi, zwłaszcza tłuszczu z brzucha, to jedno z najlepiej uzasadnionych działań przy niskim testosteronie.
• Ruch. Najlepiej udokumentowany jest trening oporowy (siłowy), uzupełniony spacerami, rowerem czy pływaniem.
• Sen i stres. Regularny, wystarczająco długi sen, odpoczynek i leczenie bezdechu sennego, jeśli go masz.
• Alkohol i papierosy. Ogranicz alkohol i zrezygnuj z palenia.
• Choroby współistniejące. Dobrze prowadzona terapia cukrzycy, nadciśnienia i innych schorzeń też ma znaczenie.

Gdy niedobór potwierdzono objawami i badaniami, lekarz może zaproponować substytucję testosteronem (zastrzyki lub żel na skórę). To leczenie na receptę, prowadzone pod kontrolą lekarza: wymaga wcześniejszego wykluczenia raka prostaty i regularnych badań kontrolnych. Testosteron podawany z zewnątrz hamuje produkcję plemników, więc mężczyźni planujący dziecko muszą to omówić z lekarzem. Nie przyjmuj hormonów ani preparatów anabolicznych na własną rękę.

Andropauza a wizyta u lekarza: kiedy się zgłosić

Zgłoś się do lekarza, gdy objawy utrzymują się i obniżają jakość życia: stały brak energii, wyraźny spadek libido, problemy z erekcją, obniżony nastrój, utrata siły i masy mięśni. Pomoże urolog, endokrynolog lub lekarz zajmujący się andrologią, a zaburzeniami seksualnymi zajmuje się także seksuolog. W okresie andropauzy dobrze jest odwiedzać urologa co najmniej raz w roku, a po 50. roku życia regularnie kontrolować prostatę.

Pilnie skonsultuj się z lekarzem, gdy wyczujesz guzek lub zgrubienie w jądrze albo jądro boli lub gwałtownie się powiększa. Jeśli obniżony nastrój przechodzi w poczucie beznadziei albo pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, natychmiast szukaj pomocy: zadzwoń pod numer alarmowy 112.

Na co dzień: Erovitan na libido i energię

Przy andropauzie i niskim testosteronie najważniejsze są badania i opieka lekarza. Jeśli chcesz dodatkowo na co dzień wspierać libido, sprawność seksualną i energię, możesz sięgnąć po Erovitan – suplement diety dla dorosłych mężczyzn. Nie jest to leczenie niedoboru testosteronu ani zamiennik wizyty u lekarza.

W jednej kapsułce znajdziesz ekstrakt z owoców buzdyganka naziemnego 10:1 (50 mg), ekstrakt z owoców palmy sabałowej 4:1 (40 mg), ekstrakty z korzenia maca, z żeń-szenia i z liści miłorzębu (po 30 mg), L-argininę i L-cytrulinę (po 20 mg), cynk (5 mg), selen (27,5 µg) oraz witaminy C, B3, E i D3. Ekstrakt z żeń-szenia przyczynia się do utrzymania prawidłowej funkcji seksualnej, buzdyganek wspiera libido, a cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi. Niacyna (witamina B3) pomaga w zmniejszeniu uczucia zmęczenia i znużenia. Erovitan wyprodukowano w UE.

Dorośli przyjmują 2 kapsułki dziennie, popijając wodą; nie przekraczaj zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia. Opakowanie zawiera 20 kapsułek. Suplementu diety nie stosuj jako zamiennika zdrowej i zbilansowanej diety, a jeśli przyjmujesz leki, przed rozpoczęciem stosowania porozmawiaj z lekarzem. Więcej produktów znajdziesz w kategorii Potencja, a o spadku ochoty na seks przeczytasz w poradniku o spadku libido.