Ból kolana – co oznacza, gdzie i kiedy boli

Dlaczego boli kolano: urazy i przeciążenia

Kolano to staw zawiasowy, który pracuje przy każdym kroku, przysiadzie i wejściu na schody. Dlatego łatwo je przeciążyć, uszkodzić w sporcie lub przy upadku, a z wiekiem – zetrzeć chrząstkę. Przyczyny bólu kolana dzielą się na dwie duże grupy.

Przeciążenia – ból narasta stopniowo, bez wyraźnego urazu:

• ból rzepki – najczęstszy ból przeciążeniowy, z przodu kolana lub za rzepką;
• zapalenie kaletki maziowej – podrażnienie małych „poduszek” z płynem wokół kolana, częste przy pracy na klęczkach;
• kolano skoczka – przeciążenie więzadła rzepki, ból poniżej rzepki przy skokach i bieganiu;
• choroba zwyrodnieniowa – ścieranie się chrząstki stawowej, najczęstsza przyczyna bólu stawów po 50. roku życia.

Urazy – ból zaczyna się nagle, po skręcie, upadku lub uderzeniu:

• uszkodzenie łąkotki – zwykle po skręcie kolana na ugiętej nodze, na przykład na nartach czy w piłce nożnej;
• uszkodzenie więzadeł – więzadło krzyżowe przednie zrywa się często bez kontaktu, przy gwałtownym zwrocie lub lądowaniu po skoku; pojawia się obrzęk i uczucie, że kolano „ucieka”;
• naderwanie mięśni uda – w sportach z nagłym przyspieszaniem i hamowaniem.

Rzadziej ból kolana wywołują choroby zapalne stawów, borelioza czy infekcja stawu – wtedy kolano bywa czerwone, ciepłe i obrzęknięte, często chorują też inne stawy, a do tego dochodzą gorączka, chudnięcie lub zmęczenie. Ogólnie o bólu kolan, bioder i barków piszemy w artykule „Ból stawów”.

Ból kolana od wewnętrznej i zewnętrznej strony, z przodu i z tyłu

Miejsce bólu to pierwsza wskazówka, choć nie zastąpi badania. Najczęstsze możliwości:

Gdzie boli	Częste przyczyny	Co jest typowe
Z przodu, wokół rzepki lub za nią	Ból rzepki, kolano skoczka, zapalenie kaletki	Boli w przysiadzie, na schodach, przy bieganiu i po długim siedzeniu ze zgiętymi nogami
Od wewnętrznej strony	Łąkotka przyśrodkowa, więzadło poboczne, zmiany zwyrodnieniowe	Ból przy skręcaniu kolana i kucaniu, czasem obrzęk i przeskakiwanie w stawie
Po zewnętrznej stronie	Łąkotka boczna, więzadło poboczne, przeciążenie pasma biodrowo-piszczelowego u biegaczy	Ból z boku przy bieganiu, zwłaszcza z górki, i przy skrętach
Z tyłu kolana	Torbiel Bakera, uszkodzenie łąkotki, przeciążenie mięśni tylnej części uda	Uczucie rozpierania w dole podkolanowym, sztywność, trudność ze zgięciem nogi
Całe kolano, z obrzękiem	Zaostrzenie zwyrodnienia, uraz, stan zapalny lub infekcja stawu	Staw spuchnięty, ciepły, czasem zaczerwieniony; przy gorączce – pilnie do lekarza

Ból z tyłu kolana często wiąże się z torbielą Bakera. To wypełnione płynem uwypuklenie torebki stawowej w dole podkolanowym, które zwykle jest skutkiem innej choroby kolana – zwyrodnienia, uszkodzenia łąkotki lub zapalenia stawu. Gdy torbiel pęknie, pojawia się nagły ból z tyłu kolana, obrzęk łydki i siniak. Obrzęk i ból łydki mogą też oznaczać zakrzepicę żył głębokich, dlatego z takimi objawami trzeba jak najszybciej pokazać się lekarzowi.

Ból kolana przy zginaniu, kucaniu i chodzeniu

• Ból kolana przy zginaniu, przy kucaniu i wstawaniu – najczęściej przeciążenie stawu rzepkowo-udowego, zmiany zwyrodnieniowe albo łąkotka. Przy łąkotce ból bywa ostry przy skręcie kolana w przysiadzie, a staw może przeskakiwać.
• Ból kolana przy prostowaniu – bywa związany z łąkotką: oderwany fragment potrafi zablokować kolano tak, że nie da się go wyprostować. Blokowanie się stawu to powód do szybkiej wizyty u ortopedy.
• Ból kolana przy chodzeniu i na schodach – typowy dla zwyrodnienia i przeciążeń. Przy zwyrodnieniu kolano boli pod obciążeniem, rano jest sztywne, a po rozchodzeniu sztywność mija. Ból przy schodzeniu ze schodów często dotyczy rzepki.
• Ból kolana po bieganiu – zwykle przeciążenie: zbyt szybkie zwiększanie dystansu, bieganie z górki, słabe mięśnie uda i pośladków.

Zwyrodnieniowe uszkodzenie łąkotki rozwija się powoli: ból pojawia się okresowo, nasila się po wysiłku i pod koniec dnia, czasem z przeskakiwaniem w kolanie. Sprzyjają mu nadwaga, ciężka praca fizyczna i koślawe lub szpotawe kolana.

Strzelanie w kolanie bez bólu i obrzęku jest zwykle niegroźne. Jeśli trzaskom towarzyszą ból, obrzęk albo kolano się blokuje lub „ucieka”, warto je zbadać.

Rwący ból kolana w spoczynku i w nocy

Ból kolana, który nie mija w spoczynku i budzi w nocy, wymaga więcej uwagi niż ból tylko przy wysiłku. Możliwe przyczyny:

• zaawansowane zwyrodnienie – z czasem kolano boli nie tylko przy chodzeniu, ale też po nocy i w spoczynku;
• stan zapalny w stawie – choroby zapalne stawów, zapalenie kaletki, napad dny moczanowej: kolano jest obrzęknięte i ciepłe;
• infekcja stawu – silny ból, obrzęk, zaczerwienienie i gorączka;
• ból promieniujący – czasem źródłem bólu jest staw biodrowy albo kręgosłup lędźwiowy, a kolano w badaniu okazuje się zdrowe.

Rwący ból w spoczynku razem z gorączką, dreszczami, chudnięciem bez powodu albo obrzękiem kilku stawów to powód do wizyty u lekarza bez odkładania. Jeśli ból budzi cię co noc, zapisz, od kiedy trwa i co go łagodzi – lekarzowi łatwiej będzie znaleźć przyczynę.

Domowe sposoby na ból kolana

Jeśli ból pojawił się po wysiłku lub drobnym urazie, a kolano nie jest bardzo spuchnięte, gorące ani niestabilne, możesz zacząć od domowych sposobów:

• Zimno po urazie i przy obrzęku. Przykładaj okład z lodem owinięty cienkim ręcznikiem na około 15 minut co 1–⁠2 godziny, najlepiej z nogą uniesioną.
• Odciążenie. Na kilka dni zrezygnuj z klękania, przysiadów, biegania i skrętów na bolącej nodze, ale nie leż całymi dniami – spokojny ruch w zakresie bez bólu pomaga.
• Leki przeciwbólowe bez recepty możesz przyjąć krótko, zgodnie z ulotką, jeśli nie masz przeciwwskazań; przy chorobach żołądka, nerek lub serca zapytaj farmaceutę.
• Ciepło przy przewlekłej sztywności. Gdy kolano jest sztywne rano i po siedzeniu, ale nie jest obrzęknięte ani gorące, wielu osobom pomaga ciepło i rozgrzewające nacieranie.
• Wygodne buty i mniej kilogramów. Stabilne obuwie na amortyzującej podeszwie odciąża kolana, a redukcja nadwagi zmniejsza obciążenie stawu przy każdym kroku.

Do rozgrzewającej pielęgnacji kolana w dziale „Stawy” znajdziesz Artodip Gel – rozgrzewający żel z kamforą, chili, arniką i żywokostem, czyli kojąca pielęgnacja dla przeciążonych stawów, ścięgien i mięśni. Kamfora, ekstrakt z chili i olejek imbirowy rozgrzewają skórę nad stawem; ciepło odpręża, a sztywne stawy stają się bardziej elastyczne. Żel wmasowuje się 2–⁠3 razy dziennie w czystą, suchą skórę, a przed pierwszym użyciem trzeba sprawdzić na małym fragmencie skóry, czy nie uczula. Jeśli wolisz krem, jest Fledox – lekki rozgrzewający krem z glukozaminą i chondroityną, który dobrze się wchłania. Środków rozgrzewających nie nakłada się na świeży uraz, gorące i obrzęknięte kolano ani na uszkodzoną skórę.

Ćwiczenia na ból kolana

Silne mięśnie uda i pośladków przejmują część obciążenia, dlatego ćwiczenia wzmacniające i rozciągające to podstawa leczenia większości bólów przeciążeniowych i zwyrodnienia. Najlepiej, gdy program dobierze fizjoterapeuta, ale te proste ćwiczenia zwykle są bezpieczne, jeśli nie nasilają bólu:

1. Napinanie mięśnia czworogłowego. Siedząc z wyprostowaną nogą, dociśnij kolano do podłoża i napnij mięsień nad kolanem na 5–⁠10 sekund. Powtórz 10 razy.
2. Unoszenie wyprostowanej nogi. Leżąc na plecach, drugą nogę zegnij, a prostą unieś na wysokość drugiego kolana i powoli opuść. 10 powtórzeń.
3. Mostek. Leżąc na plecach ze zgiętymi nogami, unieś biodra, napinając pośladki, i powoli opuść. 10 powtórzeń.
4. Rower stacjonarny z małym oporem przez 10–⁠15 minut – rusza staw bez wstrząsów.
5. Rozciąganie tylnej części uda – siedząc, sięgnij dłońmi w stronę stopy wyprostowanej nogi i przytrzymaj 20–⁠30 sekund.

Lekki dyskomfort w czasie ćwiczeń jest w porządku, jeśli mija w ciągu kilku godzin. Jeśli ból się nasila, zmniejsz obciążenie. Na rehabilitację w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie od lekarza.

Kiedy z bólem kolana do lekarza

Pilnie na ostry dyżur ortopedyczny lub SOR, jeśli po urazie:

• nie możesz stanąć na nodze albo kolano jest zniekształcone;
• kolano szybko i mocno spuchło, zablokowało się albo „ucieka” przy obciążeniu.

Tego samego dnia – gdy kolano jest gorące, czerwone i obrzęknięte, zwłaszcza z gorączką, albo gdy nagle spuchła i boli łydka. Wieczorem i w dni wolne pomoc zapewnia nocna i świąteczna opieka zdrowotna. Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli obrzękowi łydki towarzyszą duszność lub ból w klatce piersiowej.

Do lekarza rodzinnego w zwykłym trybie – jeśli ból utrudnia chodzenie, zginanie lub prostowanie kolana albo ból i obrzęk nie mijają po dwóch tygodniach domowego leczenia. Lekarz obejrzy kolano, w razie potrzeby zleci RTG lub USG i wystawi skierowanie do ortopedy lub na fizjoterapię. Najlepszym badaniem łąkotek i więzadeł jest rezonans magnetyczny, a torbiel Bakera dobrze widać w USG.