Ból stawów: dlaczego bolą kolana, biodra i barki

Dlaczego bolą stawy: najczęstsze przyczyny

Staw to miejsce, w którym spotykają się dwie kości. Ich końce pokrywa gładka chrząstka, całość otacza torebka stawowa wypełniona mazią, a stabilizują go i poruszają więzadła, ścięgna i mięśnie. Boleć może każdy z tych elementów, dlatego „bolą mnie stawy” to jeszcze nie diagnoza.

• Choroba zwyrodnieniowa stawów (artroza) — najczęstsza przyczyna po 45.–50. roku życia. Chrząstka stopniowo się ściera, staw boli przy obciążeniu i „sztywnieje” po odpoczynku. Najczęściej dotyczy kolan, bioder i dłoni.
• Przeciążenia i urazy — skręcenie, naderwanie więzadła, uszkodzenie łąkotki, stłuczenie, zwichnięcie. Ból pojawia się po upadku, niefortunnym ruchu albo nagłym zwiększeniu wysiłku w sporcie lub w pracy.
• Zapalenie ścięgien i kaletek — ból w jednym, konkretnym miejscu, przy określonym ruchu, często w nocy.
• Zapalne choroby stawów — reumatoidalne, łuszczycowe i inne zapalenia stawów: obrzęk i sztywność kilku stawów naraz, zwłaszcza rano.
• Dna moczanowa — nagły napad silnego bólu z zaczerwienieniem, najczęściej w dużym palcu stopy, ale bywa też w kolanie.
• Infekcja stawu — rzadka, ale groźna: staw jest gorący, czerwony, obrzęknięty, pojawia się gorączka.

U kobiet w okresie menopauzy stawy często zaczynają boleć z powodu spadku poziomu estrogenów. Nadwaga, siedząca praca i słabe mięśnie zwiększają obciążenie kolan i bioder w każdym wieku.

Ból stawu biodrowego: gdzie boli i dlaczego

Staw biodrowy łączy kość udową z miednicą i dźwiga ciężar całego ciała. Żeby zrozumieć przyczynę bólu, ważne jest, gdzie dokładnie go czujesz.

Gdzie boli	Częsta przyczyna	Co jest typowe
Pachwina, przednia część uda	Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego	Ból przy chodzeniu i wstawaniu, trudno założyć skarpetki i buty, sztywność po nocy
Boczna strona uda	Zapalenie ścięgien i kaletki krętarzowej	Boli leżenie na tym boku i wchodzenie po schodach
Pośladek, z promieniowaniem do nogi	Kręgosłup lędźwiowy: podrażnienie korzenia nerwowego	Ból „strzela” poniżej kolana, bywa drętwienie lub mrowienie
Kolano, choć samo kolano jest zdrowe	Ból promieniujący ze stawu biodrowego	Kolano w badaniu bez zmian, a ruchy w biodrze są ograniczone

Zwyrodnienie stawu biodrowego rozwija się zwykle powoli, latami: najpierw biodro pobolewa po długim spacerze, potem „sztywnieje” rano i po siedzeniu, a ruchy — zwłaszcza obracanie nogi do środka — stają się ograniczone. Pojawia się utykanie, trudno wsiąść do samochodu i wstać z niskiego krzesła.

Osobna sytuacja to starsza osoba, która upadła i nie może stanąć na nodze albo noga jest nienaturalnie skręcona na zewnątrz. Tak może wyglądać złamanie szyjki kości udowej: potrzebne jest pogotowie, a nie maść i odpoczynek w domu.

Ból kolana: przy chodzeniu, na schodach i w spoczynku

Staw kolanowy pracuje przy każdym kroku, przysiadzie i wejściu po schodach, dlatego boli częściej niż inne.

• Zwyrodnienie kolana — tępy ból przy obciążeniu, poranna sztywność do pół godziny, trzeszczenie i uczucie tarcia, czasem niewielki obrzęk.
• Uszkodzenie łąkotki — zwykle po skręcie na zgiętej nodze: ból z boku kolana, przeskakiwanie, czasem kolano „blokuje się” w jednej pozycji.
• Uraz więzadeł — częsty w sporcie: trzask w chwili urazu, szybki obrzęk, kolano „ucieka” spod ciała.
• Ból z przodu, wokół rzepki — nasila się na schodach, w przysiadzie i po długim siedzeniu ze zgiętymi nogami; często dotyczy biegaczy i osób, które nagle zwiększyły wysiłek.
• Torbiel Bakera — obrzęk pod kolanem i uczucie rozpierania przy zginaniu; zwykle towarzyszy zwyrodnieniu lub uszkodzeniu łąkotki.

Jeśli kolano nagle spuchło, zaczerwieniło się i jest gorące bez żadnego urazu, może to być dna moczanowa albo infekcja — do lekarza tego samego dnia.

Ból barku: przy unoszeniu ręki i w nocy

Staw ramienny jest najbardziej ruchomym stawem w ciele, a jego stabilność w dużej mierze zależy od mięśni i ścięgien. Dlatego ból barku częściej wiąże się z nimi niż z chrząstką.

• Ścięgna stożka rotatorów — ból przy unoszeniu ręki w bok i do góry, gdy sięgasz na wyższą półkę, oraz w nocy, gdy leżysz na bolącym boku. Zdarza się u osób, które dużo pracują z rękami nad głową, a także po prostu z wiekiem.
• Zerwanie ścięgna — po upadku na rękę lub szarpnięciu: osłabienie, trudno unieść rękę.
• „Zamrożony bark” (zarostowe zapalenie torebki stawowej) — najpierw ból, potem bark stopniowo traci ruchomość; częściej między 40. a 60. rokiem życia i u osób z cukrzycą.
• Ból z odcinka szyjnego kręgosłupa — promieniuje do barku i ręki, czasem drętwieją palce.

Ból lewego barku lub ręki razem z uciskiem w klatce piersiowej, dusznością, zimnym potem albo nudnościami może być objawem zawału serca. Wtedy nie czekaj — dzwoń pod 112 lub 999.

Co na stawy: domowe sposoby na ból

Jeśli ból pojawił się po wysiłku, a nie ma urazu, gorączki ani dużego obrzęku, można zacząć od domowych sposobów:

• Nie unieruchamiaj stawu całkowicie. Ogranicz ruchy, które wywołują ból, ale nadal się ruszaj: długie leżenie osłabia mięśnie i nasila sztywność.
• Po świeżym urazie lub przy obrzęku przykładaj zimno — woreczek z lodem albo mrożonymi warzywami owinięty ręcznikiem — na 15–20 minut kilka razy dziennie.
• Przy przewlekłym, tępym bólu i porannej sztywności wielu osobom pomaga ciepło: ciepły prysznic, termofor, rozgrzewające środki na skórę.
• Leki przeciwbólowe z apteki, także żele o działaniu przeciwzapalnym, stosuje się krótko i zgodnie z ulotką. Jeśli chorujesz na żołądek, nerki lub serce albo przyjmujesz inne leki, zapytaj farmaceutę lub lekarza.
• Noś stabilne buty na miękkiej podeszwie. Laska trzymana w ręce po stronie zdrowej nogi odciąża bolące kolano lub biodro.
• Śpij na zdrowym boku z poduszką między kolanami albo pod bolącą ręką.
• Stabilizator lub ortezę zakładaj na czas wysiłku, jeśli staw jest niestabilny, ale nie noś jej stale: mięśnie muszą pracować same.

Rozgrzewające żele i kremy na stawy znajdziesz w dziale „Stawy”. Na przykład żel Artodip to środek do stosowania zewnętrznego z kamforą, ekstraktami z arniki, papryczki chili, czarciego pazura, żywokostu i nagietka oraz olejkami z jodły syberyjskiej, mięty pieprzowej, eukaliptusa, rozmarynu i imbiru. Rozgrzewa i zmiękcza skórę, pomaga zmniejszyć ból i obrzęk w okolicy stawów i ścięgien. Żel nakłada się 2–3 razy dziennie na suchą, oczyszczoną skórę, masując lekkimi ruchami do całkowitego wchłonięcia. Nie stosuje się go przy chorobach skóry, przed pierwszym użyciem trzeba sprawdzić, czy nie uczula, i unikać kontaktu z oczami. Dla osób, które wolą krem, jest Fledox — lekki rozgrzewający krem z glukozaminą, chondroityną, alantoiną i ekstraktami roślinnymi. Takie środki uzupełniają domową pielęgnację, a jeśli ból nie mija, przyczynę ustala lekarz.

Ćwiczenia na stawy i waga: podstawa przy zwyrodnieniu

Przy zwyrodnieniu kolan i bioder ruch nie jest wrogiem, tylko podstawą leczenia. Silne mięśnie przejmują część obciążenia, a chrząstka odżywia się mazią stawową właśnie podczas ruchu.

• Wysiłek aerobowy bez wstrząsów: spacer w wygodnym tempie, pływanie, aqua aerobik, rower stacjonarny. Zacznij od 10–15 minut i wydłużaj czas stopniowo.
• Wzmacnianie mięśni: dla kolana — przednia część uda, dla biodra — mięśnie pośladkowe, dla barku — mięśnie łopatki i stożka rotatorów. Ćwiczenia siłowe 2–3 razy w tygodniu.
• Ruchomość: spokojne ruchy w pełnym zakresie, bez szarpnięć, zwłaszcza rano.
• Redukcja masy ciała: nawet niewielkie schudnięcie wyraźnie zmniejsza obciążenie kolan i bioder i łagodzi ból.

Lekki dyskomfort w czasie ćwiczeń jest w porządku, jeśli mija w ciągu kilku godzin. Jeśli ból wyraźnie się nasila albo utrzymuje do następnego dnia, zmniejsz obciążenie. Najlepiej, gdy program ćwiczeń dobierze fizjoterapeuta: na rehabilitację w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie od lekarza, prywatnie można umówić się bez niego.

Kiedy pilnie do lekarza

Dzwoń pod 112 lub 999 albo jedź na SOR (szpitalny oddział ratunkowy), jeśli:

• po upadku lub urazie ból jest silny, nie da się stanąć na nodze, staw jest zniekształcony lub zwichnięty;
• po urazie drętwieje lub mrowi skóra wokół stawu, a kończyna poniżej zbladła lub jest zimna;
• ból barku lub ręki łączy się z bólem lub uciskiem w klatce piersiowej, dusznością, zimnym potem.

Tego samego dnia do lekarza, jeśli staw jest gorący, czerwony i obrzęknięty, zwłaszcza z gorączką, dreszczami i ogólnym osłabieniem: tak objawia się infekcja stawu albo napad dny moczanowej. Wieczorem, w nocy i w dni wolne pomoc zapewnia nocna i świąteczna opieka zdrowotna.

Do lekarza rodzinnego w zwykłym trybie, jeśli:

• ból nie mija po dwóch tygodniach domowego leczenia albo wciąż wraca;
• ból przeszkadza w spaniu, pracy, chodzeniu po schodach;
• rano stawy są sztywne dłużej niż 30 minut albo puchnie kilka stawów naraz;
• kolano „blokuje się” albo ucieka spod ciała.

Jaki lekarz leczy stawy i jak wygląda diagnostyka

Zacznij od lekarza rodzinnego (POZ). Zapyta, kiedy i jak zaczął się ból, obejrzy staw, sprawdzi zakres ruchu i w razie potrzeby zleci badania:

• RTG — pokazuje zwyrodnienie, złamania, zwężenie szpary stawowej;
• USG — płyn w stawie, stan ścięgien i kaletek, szczególnie w barku;
• rezonans magnetyczny — łąkotki, więzadła i chrząstka, gdy lekarz podejrzewa uraz;
• badania krwi — wskaźniki stanu zapalnego, kwas moczowy przy podejrzeniu dny, badania reumatologiczne.

Dalej leczeniem zajmują się ortopeda (urazy, zwyrodnienie, decyzja o operacji), reumatolog (zapalenia stawów, dna) i fizjoterapeuta. Na wizytę u ortopedy czy reumatologa w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ — zwykle w formie e-skierowania, które widać w Internetowym Koncie Pacjenta. Przed wizytą zapisz, kiedy zaczął się ból, co go nasila, a co łagodzi, i jakie leki przyjmujesz: krótka notatka bardzo ułatwia rozmowę z lekarzem.