Żylaki na nogach – co to jest, objawy i co robić

Żylaki – co to jest?

Żylaki (choroba żylakowa) to poszerzone i wydłużone żyły podskórne, które stają się kręte i guzowate. Najczęściej dotyczą nóg: krew płynie w nich do serca z dołu do góry, wbrew sile ciężkości.

W drodze w górę pomagają jej dwie rzeczy. Pierwsza to mięśnie łydek: podczas chodzenia ściskają żyły i wypychają krew ku górze, dlatego nazywa się je „pompą mięśniową”. Druga to zastawki w żyłach: przepuszczają krew tylko w stronę serca i zamykają się, żeby nie spływała z powrotem.

Gdy ściana żyły słabnie, a zastawki przestają się szczelnie domykać, w pozycji stojącej część krwi cofa się w dół. Ciśnienie w żyłach podudzia rośnie, żyły rozciągają się jeszcze bardziej, a zastawki domykają się jeszcze gorzej. Jeśli zastój trwa latami, pojawiają się obrzęki i zmiany skóry – lekarze nazywają to przewlekłą niewydolnością żylną.

Choroba zwykle postępuje stopniowo: najpierw pajączki naczyniowe i uczucie ciężkich nóg, potem poszerzone żyły i guzki, następnie wieczorne obrzęki, a po latach – ciemnienie i twardnienie skóry podudzi, w zaawansowanych przypadkach owrzodzenie żylne. Nie każdy przechodzi wszystkie etapy: u wielu osób przez lata zostają tylko pajączki albo kilka żylaków.

Żylaki nóg są bardzo częste, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. To nie tylko kwestia wyglądu: zaniedbane mogą dawać powikłania, o których piszemy niżej.

Żylaki nóg: pierwsze objawy

Żylaki rozwijają się powoli i przez pierwsze lata łatwo wziąć je za zwykłe zmęczenie. Zwróć uwagę, jeśli:

• nogi stają się ciężkie i „pulsują” pod wieczór, zwłaszcza po długim staniu lub siedzeniu, a rano jest lepiej;
• pod koniec dnia puchną kostki: buty robią się ciasne, a ściągacz skarpet zostawia głęboki ślad;
• w nocy łapią cię skurcze łydek;
• skóra nad żyłami swędzi lub piecze, wzdłuż żyły czujesz tępy ból;
• pojawiły się pajączki naczyniowe – cienkie czerwone lub fioletowe „nitki” – i sinawe żyły prześwitujące przez skórę;
• żyły uwypuklają się nad skórą, są kręte, z guzkami: na stojąco nabrzmiewają, na leżąco się zapadają.

Oglądaj nogi na stojąco, w świetle dziennym: wewnętrzną stronę uda i podudzia, dół podkolanowy, łydki i kostki, i porównaj prawą nogę z lewą. W upale, po locie albo po długim dniu na nogach objawy są silniejsze. Jeśli zastój się utrzymuje, z czasem skóra na podudziu ciemnieje, wysycha i łuszczy się, może pojawić się wyprysk żylakowy, a przy kostce – rana, która długo się nie goi.

Podobne dolegliwości dają też inne choroby: obrzęk obu nóg bywa objawem problemów z sercem lub nerkami albo działaniem niektórych leków, a ból łydki przy chodzeniu – zwężenia tętnic. Dlatego rozpoznanie stawia lekarz po badaniu i USG.

Skąd się biorą żylaki: czynniki ryzyka

Żylaki nie mają jednej przyczyny: zwykle nakładają się na siebie geny i obciążenie żył.

Czynnik	Dlaczego ma znaczenie	Co możesz zrobić
Dziedziczność	Słabe ściany żył i zastawki często występują rodzinnie	Przy pierwszych objawach pokazać się lekarzowi, nie czekając na guzki
Płeć żeńska, ciąża	Hormony rozluźniają ścianę żył, w ciąży rośnie objętość krwi i ucisk na żyły miednicy	Zapytać lekarza o wyroby uciskowe na czas ciąży
Wiek	Z latami zastawki i ściany żył się zużywają	Więcej chodzić, pilnować wagi
Praca na stojąco lub siedząco	Pompa mięśniowa łydek prawie nie pracuje, krew zalega	Robić przerwy, wspinać się na palce, spacerować
Nadwaga	Zwiększa ciśnienie w żyłach nóg i miednicy	Stopniowo chudnąć, łącząc to z ruchem
Przebyta zakrzepica żył głębokich	Skrzeplina może uszkodzić zastawki	Pozostawać pod opieką lekarza naczyniowego

Upał, długie sauny i gorące kąpiele rozszerzają żyły, dlatego przy żylakach nogi są po nich często cięższe.

W ciąży żyły na nogach i w pachwinach poszerzają się u wielu kobiet. Po porodzie często zmniejszają się w ciągu kilku miesięcy, dlatego zabiegi na żyłach zwykle odkłada się do końca ciąży i karmienia, a na razie nosi się wyroby uciskowe dobrane przez lekarza.

Żylaki miednicy: co to jest i jak się objawiają

Żylaki miednicy to poszerzenie żył miednicy mniejszej, przede wszystkim żył jajnikowych i żył biodrowych wewnętrznych. Najczęściej występują u kobiet, które rodziły, i nierzadko idą w parze z żylakami nóg.

Główny objaw to ciągnący, tępy ból w podbrzuszu i w okolicy lędźwiowej, który utrzymuje się miesiącami. Nasila się wieczorem, po długim staniu, w trakcie i po stosunku, przed miesiączką, a na leżąco słabnie. U części kobiet pojawiają się poszerzone żyły na wargach sromowych, kroczu, wewnętrznej stronie ud i pośladkach. Jeśli nie znaleziono źródła w miednicy, takie żylaki na nogach mogą wracać nawet po usunięciu.

Ból miednicy daje też wiele innych chorób – endometrioza, stany zapalne, torbiele – dlatego warto zacząć od ginekologa (w ramach NFZ nie potrzeba do niego skierowania). Poszerzone żyły widać w USG z dopplerem (często przezpochwowym), czasem potrzebna jest tomografia lub rezonans. Jeśli żylaki się potwierdzą i to one dają ból, chirurg naczyniowy lub radiolog zabiegowy może zamknąć je od środka przez wkłucie – to zabieg nazywany embolizacją.

U mężczyzn podobne poszerzenie żył w mosznie to żylaki powrózka nasiennego – zajmuje się nimi urolog.

Diagnostyka i leczenie żylaków

Zwykle zaczyna się od lekarza rodzinnego (POZ): obejrzy nogi i wystawi skierowanie do chirurga naczyniowego lub angiologa. Lekarz zapyta, kiedy nogom jest gorzej, czy były ciąże i zakrzepice, czy żylaki mają krewni, jakie leki przyjmujesz, w tym hormonalne, i obejrzy nogi na stojąco. Najważniejsze badanie to USG dopplerowskie żył (badanie dupleksowe). Pokazuje, które zastawki przepuszczają krew z powrotem, czy żyły głębokie są drożne i czy nie ma w nich skrzeplin. Jest bezbolesne i nie wymaga przygotowania.

Leczenie dobiera się na podstawie USG i dolegliwości:

• Kompresjoterapia – podkolanówki lub pończochy o stopniowanym ucisku. Klasę ucisku i rozmiar dobiera się według pomiarów nóg. Zakłada się je rano, zanim nogi spuchną. Przy chorobach tętnic nóg ucisk może być niebezpieczny, dlatego lekarz najpierw sprawdza tętno na stopach.
• Zamknięcie żyły od środka laserem lub falami radiowymi (ablacja wewnątrzżylna) albo klejem medycznym. Wykonuje się je w znieczuleniu miejscowym, do domu zwykle wraca się tego samego dnia.
• Skleroterapia – do żyły podaje się substancję, często w postaci piany, która ją skleja. Tak usuwa się pajączki, drobne żyły i żylaki.
• Operacja z usunięciem żyły – gdy inne metody się nie sprawdzają.
• Leki flebotropowe – lekarz może je zalecić, żeby złagodzić uczucie ciężkich nóg i obrzęki. Już poszerzonych żył nie usuwają.

Jeśli żylaki przeszkadzają tylko wizualnie, zabieg można zaplanować bez pośpiechu. Przy obrzękach, zmianach skóry i przebytym zakrzepowym zapaleniu żył lepiej leczenia nie odkładać. Same żylaki nie znikają, ale leczenie łagodzi objawy i zmniejsza ryzyko powikłań. Po zabiegu ważne są ruch i wyroby uciskowe, jeśli je zalecono: z czasem mogą poszerzyć się inne żyły.

Żylaki na nogach – co robić w domu

Domowe sposoby nie usuną żylaków, ale wyraźnie zmniejszają uczucie ciężkich nóg i obrzęki oraz pomagają żyłom pracować.

• Chodź codziennie. Spacery, rower i pływanie uruchamiają pompę mięśniową łydek. WHO zaleca dorosłym co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo.
• Rób przerwy. Przy pracy siedzącej wstawaj co godzinę, przy stojącej – przestępuj z nogi na nogę, wspinaj się na palce i opuszczaj na pięty.
• Unoś nogi. Wieczorem połóż się i oprzyj nogi na poduszce, powyżej poziomu serca.
• Noś wyroby uciskowe dobrane przez lekarza, zwłaszcza w podróży, w upał i w pracy.
• Pilnuj wagi i nie przegrzewaj nóg.
• Wybieraj wygodne buty na niskim, stabilnym obcasie: w nich mięśnie łydek pracują lepiej.
• W długiej podróży – samolotem, autokarem, samochodem – wstawaj i przechodź się, kiedy to możliwe, krąż stopami, pij wodę i nie zakładaj nogi na nogę.
• Dbaj o skórę podudzi: przy zastoju krwi wysycha, łatwo pęka i podrażnia się, dlatego warto ją codziennie nawilżać.

Produkty do pielęgnacji nóg znajdziesz w dziale „Żylaki”. Jest tam na przykład żel do nóg Vorifex – produkt do stosowania zewnętrznego w tubie 50 ml z naturalnymi ekstraktami roślinnymi: z kasztanowca, korzenia lukrecji, rumianku i spiruliny, a także z mentolem i alantoiną. Mentol przyjemnie chłodzi zmęczone nogi, a kasztanowiec od dawna stosuje się w produktach do pielęgnacji nóg. To pielęgnacja skóry jako uzupełnienie ruchu i kompresjoterapii.

Kiedy pilnie do lekarza

Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli nagle pojawiły się duszność, ból w klatce piersiowej nasilający się przy wdechu, kaszel z krwią, silne kołatanie serca lub omdlenie. Tak może objawiać się zatorowość płucna: skrzeplina z żyły nogi trafiła do płuc. Dzwoń też wtedy, gdy krwawienie z żylaka nie ustaje: połóż się, unieś nogę powyżej serca i mocno przyciśnij ranę czystym materiałem.

Do lekarza tego samego dnia – a gdy przychodnia jest zamknięta, do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej – jeśli:

• jedna noga nagle spuchła, boli łydka lub udo, skóra jest gorąca, zaczerwieniona lub sina – tak objawia się zakrzepica żył głębokich;
• wzdłuż żyły pojawiło się bolesne, czerwone, twarde pasmo – to objaw zakrzepowego zapalenia żył, zwłaszcza jeśli wędruje po udzie w stronę pachwiny;
• żylak krwawił, nawet jeśli krwawienie udało się zatrzymać.

Jeśli podejrzewasz zakrzep, nie masuj i nie rozcieraj nogi. W ciągu kilku dni pokaż się lekarzowi, jeśli skóra na podudziu ściemniała i stwardniała albo jest na niej rana, która nie goi się od dwóch tygodni.