Łokieć tenisisty – objawy, ćwiczenia i leczenie

Łokieć tenisisty – co to jest i kto choruje

Łokieć tenisisty to przeciążenie miejsca, w którym ścięgna mięśni prostujących nadgarstek przyczepiają się do kości ramiennej po zewnętrznej stronie łokcia. Lekarze nazywają to entezopatią. Powtarzalne ruchy nadgarstka i przedramienia powodują drobne uszkodzenia przyczepu, które narastają szybciej, niż się goją. Dawniej mówiono o zapaleniu nadkłykcia bocznego, ale w uszkodzonym ścięgnie nie stwierdza się komórek zapalnych – chodzi raczej o przeciążenie.

Szacuje się, że objawy pojawiają się co roku u 1–⁠3 osób na 100, najczęściej między 30. a 50. rokiem życia, tak samo często u kobiet i mężczyzn. Odpowiadają za nie powtarzalne ruchy w pracy, sporcie i w domu – nie tylko tenis, ale też praca z narzędziami, malowanie, ogrodnictwo i długie godziny z myszką komputerową – a pewną rolę może odgrywać skłonność dziedziczna. Po wewnętrznej stronie łokcia przeciążeniu ulega przyczep zginaczy nadgarstka i mówimy wtedy o łokciu golfisty:

Cecha	Łokieć tenisisty	Łokieć golfisty
Gdzie boli	zewnętrzna strona łokcia; ból może promieniować po wierzchniej stronie przedramienia do nadgarstka	wewnętrzna strona łokcia; ból może promieniować wzdłuż przedramienia do nadgarstka
Przeciążony przyczep	prostowników nadgarstka	zginaczy nadgarstka
Jak często	częściej	rzadziej

Oba schorzenia mogą występować jednocześnie, także w obu łokciach.

Łokieć tenisisty – objawy

Typowy obraz to punktowy ból po zewnętrznej stronie łokcia. W spoczynku zwykle nie dokucza, a nasila się przy czynnościach, które obciążają prostowniki nadgarstka:

• naciskaniu klamki i odkręcaniu słoika;
• podnoszeniu i obracaniu ciężkich przedmiotów;
• czesaniu się, goleniu i pracy z narzędziami;
• pisaniu na klawiaturze oraz trzymaniu kubka lub czajnika.

Czasem dochodzi osłabienie chwytu: trudniej unieść lub ścisnąć przedmiot, a po wysiłku utrzymuje się bolesność i zmęczenie przedramienia. Zwykle boli jeden łokieć, choć po latach objawy mogą pojawić się także po drugiej stronie. Zwykle nie widać obrzęku ani zaczerwienienia.

Lekarz rozpoznaje chorobę na podstawie wywiadu, badania ortopedycznego i testów. USG najlepiej pokazuje zmiany w ścięgnie, a zdjęcie RTG może uwidocznić zwapnienia i pomaga wykluczyć inne przyczyny bólu. Rezonans magnetyczny zleca się rzadko – w długo trwających przypadkach lub przed ewentualną operacją.

Ból łokcia – kiedy to nie łokieć tenisisty

Ból łokcia może wynikać z urazu, przeciążenia albo chorób przewlekłych, a czasem ma źródło poza łokciem – w szyi, barku lub nadgarstku. Oprócz łokcia tenisisty i golfisty najczęściej są to:

• zapalenie kaletki wyrostka łokciowego – obrzęk z tyłu łokcia, czasem w postaci „kulki”, z zaczerwienieniem i ociepleniem, zwykle bez znacznego ograniczenia ruchu;
• zapalenie błony maziowej stawu łokciowego – obrzęk i ból stawu, trudność z pełnym wyprostowaniem ręki; bywa związane z chorobami reumatycznymi;
• zespół kanału łokciowego – ból łokcia, zwykle w nocy, z mrowieniem i drętwieniem małego i serdecznego palca, nasilający się przy zgięciu łokcia;
• ból promieniujący z szyi – odczuwany głęboko w łokciu, niezależnie od jego ruchów, często razem z bólem szyi;
• urazy – zwichnięcie lub złamanie wyrostka łokciowego po upadku na łokieć, z silnym obrzękiem, zasinieniem i ograniczeniem ruchu.

Jeśli ból pojawił się po upadku lub urazie, łokieć jest obrzęknięty, zaczerwieniony i ciepły, towarzyszy mu gorączka albo drętwienie palców, nie czekaj, aż przejdzie – zgłoś się do lekarza w trybie pilnym.

Łokieć tenisisty – leczenie

Rokowanie jest bardzo dobre: choroba zwykle ustępuje, nawet bez interwencji, ale dolegliwości mijają powoli – często wiele miesięcy. Leczenie ma poprawić komfort w tym czasie i ewentualnie przyspieszyć gojenie.

• Odciążenie. Ogranicz ruchy, które wywołują ból, i daj łokciowi odpocząć – bez całkowitego unieruchomienia.
• Leki przeciwbólowe. Na początku zaleca się leki przeciwbólowe, także dostępne bez recepty. Leki przeciwzapalne nie są na tym etapie zalecane, bo w ścięgnie nie ma typowego stanu zapalnego, a ten jest potrzebny do gojenia.
• Fizjoterapia. Techniki manualne zmniejszają ból i poprawiają sprawność, a ćwiczenia wzmacniające prostowniki i zginacze nadgarstka są podstawą leczenia.
• Opaska lub orteza. Opaska uciskowa albo orteza łokcia pomaga części osób, chroniąc przyczep i zmniejszając napięcie mięśni. Dobór omów z ortopedą lub fizjoterapeutą.
• Zastrzyki. Rozważa się je, gdy leki przeciwbólowe i fizjoterapia nie pomagają. Glikokortykosteroidy dają silne, ale krótkotrwałe złagodzenie bólu, mogą pogarszać gojenie ścięgna, a po około miesiącu objawy bywają nasilone, dlatego nie zaleca się ich powtarzania. Osocze bogatopłytkowe nie ma takich skutków ubocznych, ale jego skuteczność nie jest jednoznaczna.
• Operacja. Bardzo rzadko – gdy ból jest ogromny, uszkodzenie widać w badaniach obrazowych, a inne metody zawiodły.

Łokieć tenisisty – ćwiczenia

Ćwiczenia to ważny element leczenia, ale dobierz je do swojej sytuacji, a w razie wątpliwości zapytaj fizjoterapeutę. Każde powtarzaj kilka razy, w tempie i zakresie, który nie wymaga maksymalnego wysiłku. Odczuwać możesz delikatne ciągnięcie, ale nie silny ból.

Ćwiczenie	Jak je wykonać
Rozciąganie łokcia na boku	Połóż się na boku chorej ręki, z tą ręką uniesioną możliwie wysoko nad głowę. Zdrową dłonią zginaj chory łokieć, aż poczujesz delikatne ciągnięcie. Wytrzymaj 30 sekund, pogłębiając zgięcie przy wydechu.
Prostowanie rąk w leżeniu	Połóż się na plecach z ugiętymi kolanami, ramiona odwiedź do kąta prostego, łokcie ugnij do kąta prostego, a grzbiety dłoni oprzyj o podłogę. Prostuj ręce w łokciach, dociskając plecy do podłogi.
Masaż lodem	Usiądź przy stole i oprzyj chorą rękę swobodnie na przedramieniu. Zdrową dłonią masuj bolesne miejsce kostką lodu ruchami okrężnymi, z lekkim naciskiem, przez około 5 minut. Nie zatrzymuj lodu w jednym miejscu.
Przeniesienie ciężaru na pięty	Stań przy stole i oprzyj o blat grzbiety obu dłoni, z wyprostowanymi ramionami. Przenieś ciężar ciała do tyłu, na pięty, aż poczujesz delikatne ciągnięcie w przedramionach. Wytrzymaj 30 sekund.
Powolne opuszczanie butelki	Usiądź przy stole, oprzyj przedramię chorej ręki o krawędź blatu i weź do dłoni półlitrową butelkę z wodą. Zdrową ręką unieś chorą dłoń z butelką, a potem powoli opuszczaj ją w dół już samą chorą ręką.

Jeśli ćwiczenie nasila ból albo dolegliwości narastają, przerwij i skonsultuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Żel lub krem przy przeciążonym łokciu

Przy przeciążonym łokciu wiele osób sięga po rozgrzewającą pielęgnację w postaci żelu lub kremu. W dziale „Stawy” znajdziesz dwa produkty do stosowania zewnętrznego. Artodip Gel to lekki rozgrzewający żel z kamforą, ekstraktem z chili i olejkiem imbirowym oraz ekstraktami z arniki, żywokostu i czarciego pazura; wmasowuje się go w okolice stawu, ścięgna lub mięśnia, które są zmęczone albo przeciążone. Fledox to rozgrzewający krem z glukozaminą i chondroityną, salicylanem metylu, kamforą oraz ekstraktami z arniki, żywokostu i czarciego pazura, który dodatkowo nawilża i odżywia skórę. W obu produktach ciepło odpręża i przygotowuje staw do ruchu.

Oba stosuje się 2–⁠3 razy dziennie na czystą, suchą skórę w okolicy łokcia, lekko wmasowując; po nałożeniu Fledox nie zmywa się wodą przez godzinę. Przed pierwszym użyciem sprawdź tolerancję na małym fragmencie skóry. Nie nakładaj ich na uszkodzoną skórę (Artodip także przy chorobach skóry) i unikaj kontaktu z oczami oraz błonami śluzowymi. Fledox nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej trzech lat, kobiet w ciąży i karmiących piersią. Ciepło nie jest wskazane przy świeżym urazie, obrzęku i zaczerwienieniu łokcia – wtedy najpierw skonsultuj się z lekarzem. Produkty te uzupełniają odciążenie i ćwiczenia, ale nie zastępują diagnozy ani fizjoterapii.

Jak chronić łokieć przed nawrotami

Najważniejsze to nie przeciążać łokcia: rób przerwy przy powtarzalnych czynnościach, rozciągaj przedramiona przed wysiłkiem i po nim, unikaj długiego, mocnego chwytu i dostosuj stanowisko pracy, na przykład wysokość klawiatury i myszy. Warto też wzmacniać mięśnie przedramienia, a w sporcie zadbać o technikę ruchu i właściwy sprzęt.

Gdy łokieć zaczyna boleć bez wcześniejszego urazu, ogranicz bolesne ruchy i daj mu odpocząć. Jeśli ból nie słabnie albo wraca, umów się do ortopedy, a w sprawie ćwiczeń i opaski – do fizjoterapeuty. Ból łokcia, który promieniuje z szyi lub idzie w parze z drętwieniem palców, wymaga osobnej diagnostyki, bo jego przyczyną nie jest przeciążenie ścięgien.