Mgła mózgowa – co to jest, objawy i przyczyny

Mgła mózgowa – co to jest

Mgła mózgowa (ang. brain fog) nie jest rozpoznaniem medycznym, tylko określeniem, którym ludzie opisują słabszą sprawność umysłu: trudno się skupić, myśli płyną wolniej, łatwiej o błąd i zapominanie. To raczej zbiór objawów niż samodzielna choroba i towarzyszy bardzo różnym sytuacjom – od przemęczenia po choroby przewlekłe.

Pojedyncze zapominanie, na przykład tego, gdzie zostawiło się klucze, zdarza się każdemu, także zdrowym osobom. O mgle mówimy, gdy kłopoty z uwagą i pamięcią utrzymują się albo wyraźnie utrudniają pracę, naukę i codzienne życie. Opisywano ją między innymi po przebytym COVID-19, w przewlekłym zmęczeniu i w okresach dużego stresu.

Mgła mózgowa – objawy

Najczęściej opisywane objawy mgły mózgowej to:

• trudność z koncentracją i utrzymaniem uwagi;
• gorsza pamięć, zwłaszcza krótkotrwała – zapominanie, po co weszło się do pokoju, o umówionych sprawach, o imionach;
• trudność ze znalezieniem właściwego słowa;
• spowolnione, „ciężkie” myślenie oraz kłopot z planowaniem i podejmowaniem decyzji;
• rozkojarzenie, a czasem uczucie dezorientacji;
• zmęczenie psychiczne, senność i brak energii;
• drażliwość lub obniżony nastrój.

Nasilenie bywa zmienne: objawy zwykle są gorsze po nieprzespanej nocy, w stresie i po długim wysiłku umysłowym. To opis dolegliwości, a nie test – o tym, co się za nimi kryje, decyduje lekarz.

Przyczyny mgły mózgowej

Zwykle nie ma jednego źródła – na mgłę składa się kilka czynników naraz. Najczęstsze z nich:

Przyczyna	Jak może zamglić głowę
Za mało snu, bezsenność	W czasie snu mózg porządkuje i utrwala informacje, a długotrwałe objawy bezsenności wiążą się z gorszym funkcjonowaniem poznawczym.
Przewlekły stres i nadmiar bodźców	Utrudniają skupienie uwagi i zapamiętywanie.
Obniżony nastrój, depresja, lęk	Trudności z koncentracją i utrzymaniem uwagi utrudniają zapamiętywanie.
Choroby i niedobory	Niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niedobór witaminy B12, cukrzyca czy choroby nerek i wątroby mogą nasilać zmęczenie i spowalniać myślenie.
Choroby naczyń mózgu	Miażdżyca, której sprzyjają nadciśnienie, cukrzyca, wysoki cholesterol i brak ruchu, pogarsza sprawność umysłową.
Infekcje, w tym COVID-19	Kłopoty z koncentracją i pamięcią mogą się utrzymywać po przebytej chorobie.
Niektóre leki	Leki uspokajające, nasenne czy przeciwhistaminowe mogą obniżać koncentrację – nie odstawiaj ich na własną rękę, tylko porozmawiaj z lekarzem.
Zmiany hormonalne	Menopauza, ciąża i okres poporodowy bywają czasem gorszej pamięci i uwagi.
Alkohol, kofeina, odwodnienie	Alkohol i nadmiar kofeiny pogarszają sen, a odwodnienie męczy i utrudnia skupienie.

Mgła mózgowa a zaburzenia pamięci – czym się różnią

Mgła mózgowa jest zwykle zmienna i zależna od okoliczności: pogarsza się po nieprzespanej nocy, w stresie czy w chorobie, a poprawia, gdy uda się usunąć przyczynę. Inaczej wyglądają zaburzenia pamięci, które narastają stopniowo i nie zależą od tego, jak się wyspałeś. Różnice są orientacyjne, a rozpoznanie zawsze stawia lekarz:

Cecha	Mgła mózgowa	Zaburzenia wymagające diagnostyki
Przebieg	zmienny, związany ze snem, stresem i stanem zdrowia	narastający stopniowo, mimo odpoczynku i snu
Pamięć	kłopoty z uwagą i przypominaniem; informacje często „wracają” po chwili	trudność z zapamiętywaniem nowych, ważnych informacji, powtarzanie tych samych pytań
Codzienne życie	zwykle zachowana samodzielność, ale wszystko wymaga większego wysiłku	coraz trudniej o samodzielność, na przykład w zakupach, rachunkach czy trafianiu do znanych miejsc
Co zrobić	poszukać przyczyny i zadbać o nawyki	zgłosić się do lekarza; w razie potrzeby do neurologa i na badanie neuropsychologiczne

Łagodne zaburzenia poznawcze najczęściej wynikają z procesu starzenia i nie są jeszcze chorobą, ale warto je ocenić, bo trzeba je odróżnić od otępienia. Przyczyną problemów z pamięcią bywają też choroby naczyń mózgu, depresja i inne schorzenia, które można leczyć – im wcześniej zostaną rozpoznane, tym lepiej.

Kiedy mgła mózgowa wymaga wizyty u lekarza

Jeśli kłopoty z koncentracją i pamięcią utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, narastają albo pojawiły się po infekcji, urazie głowy lub rozpoczęciu nowego leku, zacznij od lekarza rodzinnego (POZ). Lekarz zbierze wywiad i zwykle zleci podstawowe badania krwi – na przykład morfologię, glukozę, TSH, witaminę B12 i żelazo. W razie potrzeby skieruje do neurologa lub na badanie neuropsychologiczne, które obiektywnie ocenia sprawność umysłu i pomaga ustalić przyczynę. Przed wizytą zapisz, od kiedy trwają objawy, jak śpisz i jakie leki przyjmujesz.

Co innego mgła, a co innego nagły stan zagrożenia. Nagłe zaburzenia mowy, opadnięty kącik ust, osłabienie ręki lub nogi, nagły silny ból głowy, splątanie, drgawki albo utrata przytomności mogą oznaczać udar lub inny stan zagrożenia życia – dzwoń pod 112.

Mgła mózgowa – co robić na co dzień

Gdy lekarz wykluczy chorobę wymagającą leczenia albo równolegle z jej leczeniem, największe znaczenie mają codzienne nawyki:

• Sen. Kładź się i wstawaj o stałych porach – szczególnie ważna jest pora wstawania. Dorośli potrzebują średnio około 7 godzin snu, choć zapotrzebowanie jest indywidualne. Unikaj kofeiny i nikotyny wieczorem oraz alkoholu przed snem, na godzinę przed snem zrezygnuj z ekranów i pobudzających zajęć, ostatni posiłek zjedz 2–⁠3 godziny przed snem, a po godzinie 15:00 nie drzemaj.
• Ruch. Codzienny szybki marsz, jazda na rowerze lub pływanie (30–⁠60 minut dziennie) pomagają też lepiej spać; tylko nie ćwicz późnym wieczorem.
• Jedzenie i picie. Jedz regularnie, dbaj o warzywa, ryby i orzechy, ogranicz cukier i alkohol, pij wodę.
• Odciążenie głowy. Spisuj zadania, ustawiaj przypomnienia, rób jedną rzecz naraz i krótkie przerwy między blokami pracy.
• Stres. Spacer, spokojny oddech, rozmowa z bliskimi; przy przewlekłym napięciu lub obniżonym nastroju – pomoc psychologa.
• Trening umysłu. Nauka języka, czytanie, krzyżówki i sudoku podtrzymują sprawność umysłową.

Więcej o nawykach, które wspierają pamięć i koncentrację, przeczytasz w artykule „Jak poprawić pamięć: nawyki, które działają”.

Suplement diety na pamięć i koncentrację

Gdy przyczyny medyczne wykluczono, a głowa pracuje na pełnych obrotach – egzaminy, trudny projekt, nowa praca – wsparciem może być suplement diety. W dziale „Pamięć” znajdziesz Cerebronis – kapsułki z ekstraktami z miłorzębu japońskiego, bakopy drobnolistnej, różeńca górskiego i kurkumy, z fosfatydyloseryną, L-tyrozyną, L-karnityną, olejem rybim, magnezem i kofeiną. Miłorząb przyczynia się do zachowania funkcji poznawczych i prawidłowego krążenia krwi, magnez pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i w prawidłowym funkcjonowaniu psychologicznym, a kofeina pomaga w zwiększeniu czujności i w poprawie koncentracji.

Zalecana porcja to 3 kapsułki dziennie, popijane wodą; w opakowaniu jest 30 kapsułek. Dzienna porcja zawiera 90 mg kofeiny i olej rybi – uwzględnij to, jeśli pijesz dużo kawy albo źle ją tolerujesz. Suplement diety nie zastępuje ustalenia przyczyny mgły mózgowej ani zdrowych nawyków; jeśli przyjmujesz leki na stałe, przed rozpoczęciem stosowania porozmawiaj z lekarzem.