Szumy uszne: skąd się biorą i co pomaga

Szumy uszne — co to jest

Szumy uszne (tinnitus) to dźwięk, który słyszysz, choć nie ma jego zewnętrznego źródła. Ludzie opisują go różnie: dzwonienie, piszczenie, gwizd, brzęczenie, buczenie, syczenie, trzaski. Może dotyczyć jednego ucha lub obu, być stały albo pojawiać się co jakiś czas, cichy albo tak głośny, że przeszkadza w zasypianiu i skupieniu. Niektórzy czują go „w głowie”, a nie w uszach. Szumy uszne są częste, zwłaszcza po 50. roku życia i u osób, które długo pracowały lub przebywały w hałasie.

Tinnitus nie jest chorobą, tylko objawem. Najczęściej stoi za nim zmiana w pracy układu słuchowego: mózg dostaje z ucha mniej sygnałów i jakby „podkręca głośność” — wtedy zaczynamy słyszeć własny szum tła. Dlatego szumy uszne tak często idą w parze z osłabieniem słuchu, nawet takim, którego sami nie zauważamy.

Osobno wyróżnia się szum pulsujący — stukanie lub szelest w rytm serca. Występuje rzadziej i może mieć związek z naczyniami krwionośnymi, dlatego zawsze trzeba go zbadać.

Szumy uszne: przyczyny

Przyczyn jest wiele — od niegroźnego czopu woskowinowego po choroby ucha wewnętrznego:

Przyczyna	Jak się objawia	Co robić
Związane z wiekiem osłabienie słuchu	Stały, cienki dźwięk w obu uszach, trudno rozumieć mowę w gwarnym towarzystwie	Zbadać słuch u laryngologa, porozmawiać o aparacie słuchowym
Hałas: koncert, słuchawki, budowa, wystrzał	Dzwonienie po ekspozycji; gdy się powtarza, szum zostaje na dłużej	Dać uszom odpocząć, potem chronić słuch
Czop woskowinowy	Uczucie zatkania, przytłumiony dźwięk, szum w jednym uchu	Usunięcie u lekarza, a nie patyczkami
Zapalenie ucha, płyn w uchu środkowym po przeziębieniu	Buczenie, zatkanie, ból, czasem gorączka	Badanie i leczenie zapalenia u lekarza
Choroba Ménière’a	Napady silnych zawrotów głowy, szum, gorszy słuch i rozpieranie w jednym uchu	Diagnostyka u laryngologa
Działanie niepożądane leków	Szum pojawił się po rozpoczęciu nowego leczenia	Nie odstawiać leku samemu, powiedzieć lekarzowi
Stres, lęk, niewyspanie	Szum nasila się w napiętych okresach i w ciszy	Regularny tryb dnia, odpoczynek, w razie potrzeby pomoc psychologa

Rzadziej szum wiąże się ze stawem skroniowo-żuchwowym (trzaski w szczęce, zgrzytanie zębami w nocy), z odcinkiem szyjnym kręgosłupa, z wysokim ciśnieniem albo zmianami w naczyniach. Więcej o ciśnieniu przeczytasz w artykule jak obniżyć ciśnienie.

Woskowiny nie trzeba usuwać „dla higieny”: chroni przewód słuchowy i zwykle wychodzi sama. Czop częściej tworzy się u osób, które czyszczą uszy patyczkami i wpychają woskowinę głębiej, a także u tych, którzy noszą aparaty słuchowe lub zatyczki do uszu.

Szum w jednym uchu i szum pulsujący

Szum tylko w jednym uchu, zwłaszcza razem z gorszym słyszeniem po tej samej stronie, trzeba pokazać lekarzowi w najbliższym czasie. Najczęściej przyczyna jest prosta — czop albo stan zapalny. Ale niesymetryczny słuch czasem daje też rzadki, niezłośliwy guz nerwu słuchowego (nerwiak nerwu przedsionkowego), dlatego przy niewyjaśnionej różnicy między uszami lekarz może zlecić rezonans magnetyczny.

Szum pulsujący w rytm serca zdarza się przy wysokim ciśnieniu, anemii, przyspieszonym przepływie krwi czy nietypowej budowie naczyń. Zwykle nie jest groźny, ale przyczynę zawsze się wyjaśnia: lekarz osłucha okolicę ucha i szyi, zmierzy ciśnienie, zleci badanie krwi i w razie potrzeby badanie naczyń.

Wyjątkowo szum słyszy także lekarz — przy szmerach naczyniowych albo skurczach drobnych mięśni ucha środkowego i podniebienia. Taki „obiektywny” tinnitus jest rzadki i też wymaga diagnostyki.

Kolejny powód, by nie odkładać wizyty, to szum, który przeszkadza w spaniu i pracy, wywołuje niepokój albo przygnębienie. Szumom usznym można skutecznie ulżyć, jeśli się nimi zająć, zamiast je znosić.

Jak bada się słuch przy szumach usznych

Z szumami usznymi najlepiej zacząć od lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby wystawi skierowanie do laryngologa (otolaryngologa); prywatnie można zapisać się do specjalisty od razu. Lekarz zapyta, kiedy zaczął się szum, jaki jest, czy towarzyszą mu zawroty głowy lub ból, jakie leki przyjmujesz, i obejrzy uszy.

• Otoskopia — oglądanie przewodu słuchowego i błony bębenkowej: widać czop, stan zapalny, płyn za błoną.
• Audiometria tonalna — badanie słuchu w słuchawkach: sygnalizujesz, kiedy słyszysz dźwięki o różnej częstotliwości i głośności. Wynik to audiogram, który pokazuje, na jakich częstotliwościach słuch jest słabszy.
• Tympanometria — ocenia ruchomość błony bębenkowej i ciśnienie w uchu środkowym.
• Rezonans magnetyczny, badania krwi, badanie naczyń — gdy szum jest jednostronny, pulsujący albo towarzyszą mu inne objawy.

Jeśli badania nie wykazały groźnej przyczyny, to już dobra wiadomość: szum nie oznacza, że tracisz słuch ani że z mózgiem dzieje się coś złego. Samo to zrozumienie zmniejsza niepokój, a razem z nim szum często wydaje się cichszy i mniej natrętny.

Przed wizytą zapisz, kiedy i jak pojawił się szum, co go nasila, i przygotuj listę przyjmowanych leków — łatwiej wtedy niczego nie pominąć.

Co na szumy uszne: domowe sposoby

W domu nie usuniesz przyczyny szumu, ale możesz sprawić, że będzie mniej zauważalny, i nie zaszkodzić uszom.

• Nie siedź w zupełnej ciszy. Ciche tło — wentylator, szum deszczu, spokojna muzyka — sprawia, że dzwonienie jest mniej słyszalne, zwłaszcza przy zasypianiu.
• Przenoś uwagę. Im bardziej wsłuchujesz się w szum, tym głośniejszy się wydaje. Hobby, spacery i spotkania z ludźmi odciągają od niego uwagę.
• Odpoczywaj. Ćwiczenia oddechowe, joga, spokojne wieczorne rytuały zmniejszają napięcie, a razem z nim odczuwanie szumu.
• Dbaj o sen. Kładź się o stałej porze, odłóż telefon przed snem, wietrz sypialnię.
• Nie czyść uszu patyczkami i nie używaj świec do uszu: nie wyciągają woskowiny, za to mogą poparzyć ucho albo wepchnąć czop głębiej.
• Szukaj swoich wyzwalaczy. Jeśli szum jest silniejszy po kawie, alkoholu albo słonym jedzeniu, spróbuj je ograniczyć.
• Zmierz ciśnienie, jeśli szum pulsuje, i zapisz wyniki dla lekarza.

Warto prowadzić dzienniczek: zapisuj, kiedy szum jest silniejszy, co jadłeś i piłeś, jak spałeś i jak napięty był dzień. Po kilku tygodniach często widać zależność, a lekarzowi takie notatki wyraźnie ułatwiają szukanie przyczyny.

Leczenie szumów usznych i wsparcie słuchu

Nie ma tabletki, która po prostu wyłącza szumy uszne: leczy się przyczynę i uczy mózg, by mniej zauważał dźwięk. Lekarz usunie czop, zaleci leczenie zapalenia ucha, a przy osłabionym słuchu doradzi aparat słuchowy — na tle lepiej słyszanych dźwięków szum często schodzi na dalszy plan.

Wiele osób latami odkłada aparat słuchowy. Współczesne aparaty są małe i prawie niewidoczne, same dopasowują się do cichego pokoju i gwarnej ulicy, a niektóre mają wbudowany generator łagodnego szumu, który maskuje dzwonienie. Część kosztu aparatu może pokryć NFZ — zapytaj o to laryngologa. Im wcześniej słuch zostanie wyrównany, tym łatwiej mózgowi się przyzwyczaić.

Jeśli szumy trwają długo i utrudniają życie, pomagają terapia dźwiękiem, terapia TRT (habituacja szumów) i terapia poznawczo-behawioralna. Nie usuwają dźwięku, ale uczą reagować na niego spokojniej: szum przestaje budzić niepokój i z czasem zauważa się go coraz rzadziej.

Na wsparcie słuchu w dziale „Słuch” znajdziesz Otovitalor — suplement diety w saszetkach wspierający krążenie w uszach i mózgu. W opakowaniu jest 7 saszetek; dorośli przyjmują jedną saszetkę dziennie, rozpuszczoną w szklance wody lub soku owocowego. Suplementu nie zaleca się w ciąży i w okresie karmienia piersią i nie stosuje się go zamiast zróżnicowanej diety. Uzupełnia jadłospis, ale nie zastępuje badania uszu i audiometrii, jeśli szum się utrzymuje lub nasila.

Kiedy pilnie do lekarza

Dzwoń pod 112 lub 999 albo jedź na SOR, jeśli szumy uszne pojawiły się:

• razem z nagłym pogorszeniem lub utratą słuchu w jednym albo obu uszach — nagła głuchota lepiej poddaje się leczeniu, im wcześniej się je zacznie, dlatego nie wolno czekać;
• po urazie głowy;
• razem z osłabieniem lub opadnięciem mięśni twarzy, silnymi zawrotami głowy, zaburzeniami mowy lub widzenia, drętwieniem ręki lub nogi — to mogą być objawy udaru.

Jeśli nagle zakręciło ci się w głowie, nie siadaj za kierownicę: poproś kogoś o podwiezienie albo wezwij pogotowie.

Pilnie, w ciągu kilku dni, zapisz się do lekarza, jeśli:

• szum pulsuje w rytm serca;
• boli ucho, wycieka z niego płyn lub krew, pojawiła się gorączka;
• szum i gorszy słuch dotyczą tylko jednej strony.

W zwykłym trybie — jeśli szum utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni, nasila się albo przeszkadza w spaniu i pracy.

Jak chronić słuch

Wrażliwe komórki ucha wewnętrznego uszkodzone przez hałas się nie odbudowują, dlatego słuch łatwiej ochronić, niż odzyskać.

• Ustaw głośność w słuchawkach tak, by słyszeć osobę obok, i rób przerwy. Słuchawki z redukcją hałasu pozwalają słuchać ciszej w autobusie czy pociągu.
• Na koncertach, w klubach, przy pracy z wiertarką udarową czy kosiarką zakładaj zatyczki albo nauszniki ochronne.
• Nie stój blisko głośników.
• Po głośnym dniu daj uszom ciszę: kilka godzin bez słuchawek pomaga słuchowi się zregenerować.
• Po kąpieli wycieraj uszy ręcznikiem od zewnątrz, bez wkładania czegokolwiek do środka.
• Jeśli pracujesz w hałasie, używaj środków ochrony słuchu i regularnie badaj słuch.
• Po pięćdziesiątce badaj słuch, nawet jeśli wydaje się, że wszystko jest w porządku: niedosłuch rozwija się niepostrzeżenie.
• Nie lataj samolotem i nie nurkuj z mocno zatkanym nosem: różnica ciśnień może uszkodzić ucho.
• Zwracaj uwagę, jak słuchają muzyki dzieci i nastolatki: głośność w ich słuchawkach też warto ograniczyć.