Jak poprawić wzrok: co działa, a co nie

Czy można poprawić wzrok

Mówiąc o „słabym wzroku”, najczęściej mamy na myśli wady refrakcji: oko nie skupia światła dokładnie na siatkówce. To krótkowzroczność (źle widać w dal), nadwzroczność (trudno patrzeć z bliska), astygmatyzm (obraz jest rozmyty lub zniekształcony) i starczowzroczność, czyli prezbiopia — przez nią po 40.–45. roku życia telefon trzeba odsuwać na długość ręki.

Te stany zależą od kształtu oka i elastyczności soczewki. Ćwiczenia, diety ani suplementy nie zmieniają kształtu oka. Ostre widzenie zapewniają okulary, soczewki kontaktowe albo laserowa korekcja wzroku — to najszybszy i najpewniejszy sposób, by poprawić wzrok.

Wiele zależy jednak od ciebie: możesz zmniejszyć zmęczenie oczu, w porę wychwycić choroby, które po cichu odbierają wzrok (jaskra, retinopatia cukrzycowa, zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem), i obniżyć ryzyko ich rozwoju.

Prosty krok, o którym łatwo zapomnieć, to wymiana okularów. Wzrok zmienia się z wiekiem, a okulary dobrane pięć lat temu mogą już nie pasować: oczy się męczą, wieczorem boli głowa, a człowiekowi wydaje się, że wzrok „siadł”. Nowe szkła według aktualnego badania często dają dokładnie tę różnicę, której ludzie szukają w ćwiczeniach i witaminach.

Badanie wzroku: gdzie i jak sprawdzić

Pełne badanie wzroku składa się z kilku etapów:

• Ostrość wzroku — odczytywanie liter lub znaków z tablicy, osobno każdym okiem.
• Refrakcja — dobór szkieł, w których widzisz najostrzej; pokazuje, czy potrzebne są okulary i jakiej mocy.
• Ciśnienie wewnątrzgałkowe — ważne dla wczesnego wykrycia jaskry.
• Badanie dna oka — lekarz ogląda siatkówkę, nerw wzrokowy i naczynia, czasem po kroplach rozszerzających źrenicę.
• Pole widzenia — przy podejrzeniu jaskry lub chorób układu nerwowego.

W Polsce ostrość wzroku i dobór okularów często sprawdza optometrysta w salonie optycznym, a pełne badanie oczu przeprowadza okulista. Na wizytę u okulisty w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie od lekarza rodzinnego, prywatnie można zapisać się bez niego. Dorosłym zwykle radzi się badać wzrok co 1–2 lata, a po czterdziestce zrobić pełne badanie u okulisty, nawet bez dolegliwości: jaskra we wczesnym stadium nie boli i nie przeszkadza w widzeniu. Osobom z cukrzycą dno oka bada się co roku. Po kroplach rozszerzających źrenicę przez kilka godzin wszystko jest rozmyte, a światło razi, więc na takie badanie lepiej nie przyjeżdżać samochodem.

Test wzroku w domu — tablica na ekranie albo wydruk — pomaga zauważyć, że jedno oko widzi gorzej, ale nie zastąpi badania: ciśnienia w oku i siatkówki w domu nie sprawdzisz. Prosty samodzielny test po pięćdziesiątce: zasłoń jedno oko i spójrz na proste linie — ramę okna, kafelki. Jeśli linie wydają się faliste albo w środku pojawiła się plama, zapisz się do okulisty.

Dlaczego wzrok się pogarsza: najczęstsze przyczyny

Stan	Jak się objawia	Co pomaga
Krótkowzroczność	Nieostre widzenie w dal: znaki drogowe, tablice, napisy w filmie	Okulary, soczewki, korekcja laserowa; dzieciom — więcej czasu na dworze
Prezbiopia	Po 40.–45. roku życia trudno czytać drobny druk z bliska	Okulary do czytania albo soczewki progresywne
Suche oko i zmęczenie od ekranu	Pieczenie, „piasek” w oczach, widzenie raz ostre, raz nieostre	Przerwy, częstsze mruganie, nawilżające krople
Zaćma	Mętne widzenie „jak przez mgłę”, olśnienie od świateł samochodów nocą	Operacja wymiany soczewki, gdy zaćma utrudnia życie
Jaskra	Długo bez objawów, potem zawęża się pole widzenia	Regularny pomiar ciśnienia w oku, leczenie u okulisty
Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD)	Zniekształcone linie, plama w środku pola widzenia	Wczesna diagnostyka, leczenie i kontrole u okulisty
Retinopatia cukrzycowa	Długo niezauważalna, potem plamy i nieostre widzenie	Kontrola cukru i ciśnienia, coroczne badanie dna oka

Pogorszenie wzroku może być też przejściowe: przy wahaniach cukru we krwi, po niektórych lekach, przy dużym zmęczeniu. Jeśli wzrok zmienił się bez wyraźnego powodu, sprawdź go u specjalisty.

Jak dbać o wzrok, pracując przy komputerze

Wiele godzin przed ekranem nie niszczy wzroku, ale męczy oczy: pojawia się suchość, pieczenie, nieostre widzenie pod wieczór, ból głowy. Patrząc w monitor, rzadziej mrugamy, a oczy długo skupiają się na jednej odległości.

• Zasada 20-20-20: co 20 minut przez 20 sekund patrz na coś oddalonego o mniej więcej 6 metrów.
• Świadomie mrugaj częściej; przy suchości używaj nawilżających kropli (sztucznych łez).
• Ustaw monitor na długość wyciągniętej ręki, a jego górną krawędź nieco poniżej poziomu oczu.
• Pozbądź się odblasków: ekran nie powinien stać naprzeciw okna, a jego jasność nie powinna mocno odbiegać od oświetlenia pokoju.
• Jeśli pod wieczór musisz mrużyć oczy, zbadaj wzrok: być może potrzebujesz okularów do komputera albo nowych szkieł.
• Dzieci powinny spędzać więcej czasu na dworze, w świetle dziennym: wiąże się to z mniejszym ryzykiem rozwoju krótkowzroczności.
• Jeśli nosisz soczewki kontaktowe, nie śpij w nich, jeśli nie są do tego przeznaczone, nie płucz ich ani pojemnika wodą z kranu i wymieniaj je zgodnie z terminem: infekcje związane z soczewkami mogą poważnie uszkodzić oko.

Co poprawia wzrok: dieta i nawyki

Marchewka i borówki nie usuną krótkowzroczności, ale dieta i styl życia wpływają na zdrowie siatkówki i naczyń oka.

• Jedz więcej ciemnozielonych warzyw liściastych oraz kolorowych warzyw i owoców: zawierają luteinę, zeaksantynę, witaminy C i A. Luteina i zeaksantyna gromadzą się w plamce żółtej — środkowej części siatkówki, która odpowiada za ostre widzenie.
• Jedz tłuste ryby 1–2 razy w tygodniu, a do tego orzechy i pestki.
• Nie pal: palenie zwiększa ryzyko zaćmy i zwyrodnienia plamki.
• Noś okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV, a przy remoncie i w pracy fizycznej — okulary ochronne.
• Pilnuj ciśnienia, cukru we krwi i masy ciała: od nich zależą naczynia siatkówki.

Przy niektórych stadiach zwyrodnienia plamki okulista może zalecić specjalny zestaw witamin i minerałów — taką decyzję podejmuje się po badaniu. Zdrowym osobom witaminy na oczy służą jako uzupełnienie diety. W dziale „Wzrok” znajdziesz Vizonal — suplement diety w kapsułkach wspierający zdrowie oczu, 10 kapsułek w opakowaniu. Uzupełnia zdrowe nawyki, ale nie zastępuje okularów, badania wzroku i leczenia u okulisty.

Jak dbać o wzrok po pięćdziesiątce

Już po czterdziestce soczewka oka stopniowo traci elastyczność i oku coraz trudniej skupić się na bliskich przedmiotach. To prezbiopia — dotyczy każdego, także tych, którzy całe życie dobrze widzieli. Po pięćdziesiątce zwykle wyraźnie się nasila: menu w restauracji chce się odsunąć, drobny druk się zlewa, przy słabym świetle trudniej czytać. Rośnie też ryzyko chorób oczu.

• Dobierz okulary do czytania u optometrysty lub okulisty; jeśli już nosisz okulary do dali, wygodnym rozwiązaniem bywają soczewki progresywne.
• Czytaj przy dobrym oświetleniu: światło powinno padać na tekst, a nie w oczy.
• Powiększ czcionkę w telefonie i komputerze — to nie kapitulacja, tylko troska o oczy.
• Nie pomijaj pełnego badania oczu: z wiekiem rośnie ryzyko jaskry, zaćmy i zwyrodnienia plamki, a wczesne wykrycie pomaga zachować wzrok.

Jeśli pojawiła się mgła przed oczami, światła samochodów utrudniają jazdę nocą albo kolory wydają się wyblakłe, powiedz o tym okuliście: tak często objawia się zaćma, którą dobrze się leczy.

Ćwiczenia na oczy i okulary: mity i fakty

• „Ćwiczenia przywrócą wzrok bez okularów”. Nie. Gimnastyka oczu może zmniejszyć uczucie zmęczenia, ale nie zmienia kształtu oka i nie koryguje krótkowzroczności, astygmatyzmu ani prezbiopii.
• „Okulary psują wzrok”. Nie. Dobrze dobrane okulary nie osłabiają oczu; po prostu gdy przyzwyczaisz się do ostrego widzenia, różnica bez okularów jest bardziej odczuwalna.
• „Czytanie w półmroku niszczy oczy”. Oczy męczą się wtedy szybciej, ale nie powoduje to trwałych szkód.
• „Dziecko lepiej niech nie nosi okularów, żeby się nie przyzwyczaiło”. Wręcz przeciwnie: nieskorygowana wada u dziecka może prowadzić do niedowidzenia („leniwego oka”), dlatego okulary i ćwiczenia dobiera okulista dziecięcy.
• „Niebieskie światło z ekranu uszkadza siatkówkę”. Nie ma na to dowodów, a okulary z filtrem światła niebieskiego nie są potrzebne dla zdrowia oczu. Jasny ekran późnym wieczorem może za to utrudniać zasypianie.
• „Przy niewielkiej krótkowzroczności można nie nosić okularów”. Czasem tak jest: okulary są potrzebne tylko do prowadzenia samochodu albo w kinie. Decyduje o tym jednak specjalista po badaniu, a nie przyzwyczajenie do mrużenia oczu.
• „Marchewka poprawia wzrok”. Witamina A jest potrzebna siatkówce, ale przy zwykłej diecie jej nie brakuje, a dodatkowa marchewka nie zwiększa ostrości wzroku.

Kiedy pilnie do lekarza

Dzwoń pod 112 lub 999 albo natychmiast jedź na SOR, jeśli:

• nagle zniknął lub gwałtownie pogorszył się wzrok w jednym lub obu oczach — nawet jeśli potem wrócił;
• pojawiły się błyski światła, dużo nowych „mętów” albo cień, „zasłona” z boku pola widzenia — tak może zaczynać się odwarstwienie siatkówki;
• oko mocno boli, jest zaczerwienione, wokół świateł widać tęczowe koła, boli głowa i pojawiają się nudności — to objawy ostrego ataku jaskry;
• nagle pojawiło się podwójne widzenie, opadł kącik ust, zaburzona jest mowa, osłabła ręka lub noga — możliwy udar;
• oko zostało zranione albo dostała się do niego substancja chemiczna: od razu płucz je czystą wodą co najmniej przez 15 minut i jedź po pomoc.

W ciągu kilku dni do okulisty — jeśli oko jest czerwone i boli, światło razi, proste linie stały się faliste albo wzrok stopniowo się pogarsza. Przed wizytą zapisz, co i kiedy się zmieniło, i zabierz stare okulary lub ostatnie wyniki badania wzroku.