Prawidłowe ciśnienie krwi: normy, tabela wiekowa i co oznaczają wyniki

Ciśnienie skurczowe i rozkurczowe – co oznaczają

Ciśnienie zapisuje się dwiema liczbami w milimetrach słupa rtęci, na przykład 120/80 mmHg.

• Górne (skurczowe) – ciśnienie w tętnicach w chwili, gdy serce się kurczy i wypycha krew.
• Dolne (rozkurczowe) – ciśnienie między uderzeniami, gdy serce się rozkurcza.

Ciśnienie zmienia się w ciągu dnia: we śnie jest niższe, przy zdenerwowaniu, wysiłku, po kawie i papierosie – wyższe. Dlatego jeden wysoki wynik to jeszcze nie rozpoznanie – liczą się powtarzane pomiary w spoczynku.

Z wiekiem tętnice sztywnieją: ciśnienie skurczowe rośnie, a rozkurczowe może nawet spadać. Dlatego u starszych osób częściej podwyższone jest właśnie górne. Różnicę między górnym a dolnym nazywa się ciśnieniem tętna i przy sztywnych tętnicach ona się zwiększa.

Ciśnienie mierzy się zwykle na ramieniu i wszystkie progi w wytycznych dotyczą takiego pomiaru w spoczynku. Ciśnieniomierz pokazuje też tętno: w spoczynku u dorosłego wynosi ono zwykle od 60 do 100 uderzeń na minutę. Szybkie lub nierówne tętno to powód, żeby powiedzieć o tym lekarzowi, a niektóre ciśnieniomierze same oznaczają nieregularny rytm ikonką.

Jakie jest prawidłowe ciśnienie: tabela norm

Europejskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego (ESH) dzieli ciśnienie mierzone w gabinecie lekarskim na takie kategorie:

Kategoria	Skurczowe, mmHg	Rozkurczowe, mmHg
Optymalne	poniżej 120	i poniżej 80
Prawidłowe	120–129	i/lub 80–84
Wysokie prawidłowe	130–139	i/lub 85–89
Nadciśnienie 1. stopnia	140–159	i/lub 90–99
Nadciśnienie 2. stopnia	160–179	i/lub 100–109
Nadciśnienie 3. stopnia	180 i więcej	i/lub 110 i więcej
Izolowane nadciśnienie skurczowe	140 i więcej	i poniżej 90

Izolowane nadciśnienie skurczowe to sytuacja, gdy wysokie jest tylko górne ciśnienie, a dolne jest w normie. Szczególnie często zdarza się po 60. roku życia i wymaga takiej samej uwagi jak zwykłe nadciśnienie. Jeśli górne i dolne trafiają do różnych wierszy, kategorię wyznacza wyższy z nich. Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) w wytycznych z 2024 roku zaproponowało prostszą skalę: poniżej 120/70 – ciśnienie niepodwyższone, 120–139/70–89 – podwyższone, 140/90 i więcej – nadciśnienie. Tę skalę stosują też Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego i Polskie Towarzystwo Kardiologiczne. Wniosek z obu skal jest ten sam: im bliżej 120/80, tym lepiej dla naczyń.

Co robić w każdej kategorii. Przy ciśnieniu optymalnym i prawidłowym wystarczy sprawdzać je podczas okresowych badań. Wysokie prawidłowe to sygnał, żeby zmienić styl życia i mierzyć ciśnienie przynajmniej raz w roku. Wartości 140/90 i wyższe to powód, by pokazać się lekarzowi rodzinnemu, a przy 180/110 i więcej – skontaktować się z nim tego samego dnia.

Ciśnienie krwi – tabela wiekowa

U dorosłych granica jest jedna w każdym wieku: nadciśnienie zaczyna się od 140/90 w gabinecie i od 135/85 w domu. Tabele, w których „normą” dla 60-latków jest 150/90, są nieaktualne. Ciśnienie z wiekiem rzeczywiście rośnie, ale to nie norma, tylko powód, żeby je kontrolować.

Dlaczego rośnie: tętnice tracą elastyczność, z latami przybywa kilogramów, ubywa ruchu, a u wielu osób ciśnienie silniej reaguje na sól. U kobiet po menopauzie ciśnienie często idzie w górę. Ale młodzi też nie są bezpieczni: nadciśnienie zdarza się i u 30-latków, zwłaszcza przy nadwadze, obciążeniu rodzinnym i chorobach nerek.

Od wieku zależy co innego – do jakich wartości się dąży, gdy nadciśnienie jest już leczone. Wskazówki z europejskich wytycznych ESH:

Wiek	Kiedy ciśnienie jest wysokie	Cel leczenia (skurczowe)
18–64 lata	140/90 i więcej	120–129
65–79 lat	140/90 i więcej	130–139, przy dobrej tolerancji – niżej
80 lat i więcej	140/90 i więcej	140–150, przy dobrej tolerancji – 130–139

W trakcie leczenia we wszystkich grupach dąży się do ciśnienia rozkurczowego poniżej 80. U osób starszych i osłabionych lekarz dobiera cel tak, żeby nie było zawrotów głowy przy wstawaniu i upadków.

W ciąży ciśnienie sprawdza się przy każdej wizycie u lekarza lub położnej. Granica jest ta sama – 140/90, ale podwyższone ciśnienie u kobiety w ciąży wymaga szczególnej uwagi: bywa objawem stanu przedrzucawkowego, dlatego o wysokich wynikach mówi się lekarzowi od razu, nie czekając na planową wizytę.

U dzieci i nastolatków normy są inne: ocenia się je na siatkach centylowych z uwzględnieniem wieku, płci i wzrostu, a interpretuje pediatra. Od 16. roku życia stosuje się progi dla dorosłych.

Ciśnienie 140/90 i 150/100 – co to znaczy

140/90 to dolna granica nadciśnienia 1. stopnia. Jeśli takie wartości powtarzają się w gabinecie podczas kilku wizyt albo w domu ciśnienie utrzymuje się na poziomie 135/85 lub wyżej, mówi się o nadciśnieniu. Jeden pomiar po pośpiechu czy kawie nie jest rozpoznaniem.

150/100 – skurczowe odpowiada 1. stopniowi, rozkurczowe już 2., więc według zasady wyższego wiersza to nadciśnienie 2. stopnia. Takie wartości trzeba pokazać lekarzowi w ciągu kilku dni, nawet przy dobrym samopoczuciu.

160/100 i więcej to już 2. stopień, 180/110 i więcej – 3. Przy takich wartościach leczenie zwykle zaczyna się od razu, bez odkładania na miesiące obserwacji, a przy 180/110 i więcej bez objawów kontaktuje się z lekarzem tego samego dnia.

Żeby potwierdzić rozpoznanie, lekarz może zlecić całodobowe monitorowanie ciśnienia (holter ciśnieniowy): aparat przez 24 godziny sam mierzy ciśnienie w dzień i w nocy. Czasem okazuje się, że wysokie wartości są tylko w gabinecie („nadciśnienie białego fartucha”), a czasem – że ciśnienie jest podwyższone w codziennym życiu, choć u lekarza jest prawidłowe („nadciśnienie maskowane”).

Gdy nadciśnienie zostanie potwierdzone, lekarz oprócz zmiany stylu życia zwykle przepisuje leki. Przy wysokim prawidłowym ciśnieniu rozważa się je tylko wtedy, gdy ryzyko sercowo-naczyniowe jest bardzo wysokie – na przykład po przebytym zawale lub przy chorobie nerek.

Dlaczego to ważne: wysokie ciśnienie latami, bez objawów, uszkadza naczynia i zwiększa ryzyko zawału, udaru, chorób nerek i niewydolności serca. Wcześnie wykryte nadciśnienie dobrze daje się kontrolować.

Wysokie ciśnienie rozkurczowe: przyczyny i co robić

Jeśli górne ciśnienie jest w normie, a dolne utrzymuje się na poziomie 90 lub wyżej, to izolowane nadciśnienie rozkurczowe. Częściej zdarza się u osób młodych i w średnim wieku. Do częstych przyczyn należą nadwaga, dużo soli i alkoholu, mało ruchu, stres i chrapanie z bezdechami we śnie. Rzadziej dolne ciśnienie rośnie z powodu chorób nerek, tarczycy lub nadnerczy.

Co robić:

• sprawdzić wartości w domu – przez tydzień rano i wieczorem;
• pokazać dzienniczek lekarzowi rodzinnemu: zleci badania krwi i moczu, EKG i zdecyduje, czy trzeba szukać przyczyny głębiej;
• zacząć od stylu życia: mniej soli i alkoholu, więcej ruchu, utrata wagi.

Wysokie ciśnienie rozkurczowe także obciąża naczynia, dlatego warto je kontrolować, a nie czekać, aż minie samo. U starszych osób bywa odwrotnie – górne jest wysokie, a dolne niskie. To objaw sztywnych tętnic i w takiej sytuacji lekarz dobiera leczenie szczególnie ostrożnie.

Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie w domu

• Używaj automatycznego ciśnieniomierza z mankietem na ramię, który przeszedł walidację dokładności. Rozmiar mankietu pomogą dobrać w aptece; w wielu aptekach można też zmierzyć ciśnienie na miejscu.
• Przez 30 minut przed pomiarem nie pal, nie pij kawy, nie ćwicz.
• Posiedź spokojnie 5 minut: plecy oparte, stopy na podłodze.
• Załóż mankiet na odsłonięte ramię na wysokości serca, ręka leży na stole.
• Mierz dwa razy w odstępie minuty, rano i wieczorem, przez tydzień, i zapisuj wyniki.

Rano mierz po skorzystaniu z toalety, ale przed śniadaniem, kawą i lekami na nadciśnienie, wieczorem – przed snem. Wyniki nieco się od siebie różnią i to normalne: lekarz patrzy na średnią z tygodnia, a nie na pojedynczy pomiar.

Jeśli przy wstawaniu kręci się w głowie lub ciemnieje przed oczami, zwłaszcza u starszych osób, lekarz może zmierzyć ciśnienie także na stojąco – po minucie i po trzech minutach od wstania. Gwałtowny spadek ciśnienia przy wstawaniu również ma znaczenie przy wyborze leczenia.

Za pierwszym razem zmierz ciśnienie na obu rękach. Jeśli różnica jest wyraźna, dalej mierz na ręce z wyższym wynikiem i powiedz o tym lekarzowi.

Jak utrzymać prawidłowe ciśnienie

Utrzymać prawidłowe ciśnienie pomagają proste nawyki:

• mniej soli – WHO zaleca dorosłym nie więcej niż 5 g dziennie, łącznie z solą w pieczywie, wędlinach i serach;
• więcej warzyw, owoców, roślin strączkowych i pełnego ziarna;
• ruch przez co najmniej 150 minut tygodniowo;
• prawidłowa masa ciała;
• rezygnacja z palenia i jak najmniej alkoholu;
• sen i odpoczynek, zwłaszcza jeśli chrapiesz lub pracujesz na zmiany.

Jeśli lekarz przepisał leki, przyjmuje się je codziennie, a nie tylko wtedy, gdy ciśnienie skoczy.

Szczegółowo o tym, co robić w domu, przeczytasz w artykule „Jak obniżyć ciśnienie w domu”, a produkty wspierające serce i naczynia znajdziesz w dziale „Ciśnienie”.

Kiedy pilnie do lekarza i pod 112

Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli ciśnienie jest wysokie i do tego pojawia się ból w klatce piersiowej, duszność, nagły silny ból głowy, zaburzenia mowy, osłabienie lub drętwienie połowy ciała, opadnięty kącik ust, nagłe pogorszenie widzenia albo splątanie. Kobieta w ciąży potrzebuje pilnej pomocy przy ciśnieniu 140/90 lub wyższym razem z bólem głowy, mroczkami przed oczami lub nagłymi obrzękami.

Tego samego dnia skontaktuj się z lekarzem – a gdy przychodnia jest zamknięta, z nocną i świąteczną opieką zdrowotną – jeśli ciśnienie wynosi 180/110 lub więcej i nie spada po odpoczynku i ponownym pomiarze, nawet bez objawów.

W ciągu kilku dni – jeśli w domu ciśnienie często wynosi 135/85 lub więcej albo pomiar po raz pierwszy pokazał 140/90 lub więcej.