Jak obniżyć ciśnienie – co robić, gdy masz wysokie ciśnienie

Wysokie ciśnienie: co robić od razu

Jeśli ciśnieniomierz pokazał wysoki wynik, ale czujesz się jak zwykle:

1. Usiądź i uspokój się. Usiądź wygodnie, z oparciem pod plecami, postaw stopy na podłodze i odpocznij 5 minut. Nie pal, nie pij kawy ani alkoholu.
2. Zmierz ciśnienie ponownie, prawidłowo (jak – niżej), dwa razy w odstępie minuty. Pierwszy pomiar w nerwach często wychodzi wyżej.
3. Jeśli lekarz przepisał ci już leki na nadciśnienie, przyjmuj je tak, jak zalecił. Jeśli masz od niego plan na wypadek skoku ciśnienia, postępuj według planu.
4. Nie bierz cudzych tabletek ani podwójnej dawki swoich. Gwałtowny spadek ciśnienia grozi zawrotami głowy, omdleniem i upadkiem, zwłaszcza u starszych osób.
5. Zapisz wyniki i pokaż je lekarzowi rodzinnemu.

Zastanów się, co mogło podnieść ciśnienie: ból, nieprzespana noc, stres, alkohol poprzedniego dnia, dużo soli, mocna kawa lub napój energetyczny. Ciśnienie podnoszą też niektóre leki – krople obkurczające nos i leki na przeziębienie, część leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Jeśli je przyjmujesz, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie.

Jeśli ciśnienie wynosi 180/110 lub więcej, a objawów nie ma, odpocznij i zmierz je ponownie po kilku minutach. Jeśli wynik nie spada, skontaktuj się z lekarzem tego samego dnia – z przychodnią POZ, a wieczorem i w weekend z nocną i świąteczną opieką zdrowotną. Jeśli występują niepokojące objawy, od razu dzwoń pod 112 lub 999 (lista na końcu artykułu).

Czy można obniżyć ciśnienie w 2 minuty?

Bezpiecznego sposobu, żeby w domu zbić wysokie ciśnienie w 2 minuty, nie ma – i nie warto do tego dążyć. Ciśnienie, które utrzymywało się długo, lepiej obniżać stopniowo: naczynia mózgu i serca przyzwyczajają się do wysokich wartości, a gwałtowny spadek może pogorszyć ich ukrwienie.

W ciągu kilku minut naprawdę pomaga jedno – uspokojenie się. Usiądź, rozluźnij ramiona, weź kilka powolnych wdechów nosem i zrób długie wydechy. Odpoczynek i spokojny oddech nieco obniżają ciśnienie, które skoczyło z nerwów, pośpiechu lub bólu. Jeśli mierzysz ciśnienie zaraz po schodach, kłótni albo filiżance kawy, po 5 minutach spokoju wynik często jest niższy.

Jeśli ciśnienie skacze razem z silnym lękiem, kołataniem serca i drżeniem, a po uspokojeniu wraca do normy, powiedz o tym lekarzowi: czasem przyczyną są ataki paniki i pomaga praca z lękiem, a nie tylko leki na nadciśnienie.

Gorące kąpiele stóp, okłady z octu i inne ludowe „szybkie” sposoby nie obniżają ciśnienia w wiarygodny sposób, za to zabierają czas, gdy potrzebna jest pomoc.

Jak prawidłowo zmierzyć ciśnienie w domu

Bez prawidłowego pomiaru nie da się ocenić, czy ciśnienie jest naprawdę wysokie. Do domu nadaje się automatyczny ciśnieniomierz z mankietem na ramię, który przeszedł kliniczną walidację dokładności. Kupisz go w aptece i w sklepie ze sprzętem medycznym, a w wielu aptekach można też zmierzyć ciśnienie na miejscu. Ciśnieniomierze nadgarstkowe są mniej dokładne.

• Przez 30 minut przed pomiarem nie pal, nie pij kawy, nie ćwicz i skorzystaj z toalety.
• Posiedź spokojnie 5 minut: plecy oparte, stopy na podłodze, nogi nieskrzyżowane.
• Załóż mankiet na odsłonięte ramię, ręka leży na stole, mankiet jest na wysokości serca. Rozmiar mankietu musi pasować do obwodu ramienia.
• Nie rozmawiaj w trakcie pomiaru.
• Zrób dwa pomiary w odstępie 1–2 minut i zapisz oba.
• Do dzienniczka mierz rano i wieczorem przez tydzień i pokaż zapiski lekarzowi.

Jeśli ciśnieniomierz pokazuje błędy albo bardzo różne wyniki, sprawdź, czy mankiet dobrze leży i czy baterie nie są słabe. Od czasu do czasu porównaj jego wskazania z aparatem u lekarza lub w aptece.

W domu granica podwyższonego ciśnienia jest niższa niż w gabinecie: 135/85 i więcej w pomiarze domowym odpowiada 140/90 u lekarza. Więcej o wartościach przeczytasz w artykule „Prawidłowe ciśnienie krwi – tabela wiekowa”.

Co obniża ciśnienie: produkty i dieta

Sposób odżywiania to jeden z najskuteczniejszych sposobów na obniżenie ciśnienia bez leków. Najlepiej zbadane są dieta DASH i dieta śródziemnomorska: dużo warzyw, owoców, roślin strączkowych, pełnego ziarna i orzechów, chudy nabiał i ryby, mało soli, cukru i wędlin.

Co jeść	Dlaczego warto	Jak włączyć do jadłospisu
Warzywa, zioła, owoce, jagody	Potas, błonnik, związki roślinne	Warzywa do każdego posiłku
Strączki, orzechy, pestki	Potas, magnez, białko roślinne	Garść niesolonych orzechów zamiast chipsów
Chudy nabiał	Wapń i białko	Jogurt naturalny i kefir bez cukru
Ryby	Tłuszcze omega-3	Ryba zamiast wędliny kilka razy w tygodniu
Pełne ziarno	Błonnik i magnez	Owsianka, kasza gryczana, chleb razowy
Buraki, zielone warzywa liściaste	Azotany, które pomagają naczyniom się rozkurczać	Sałatki, pieczone buraki

Produktów, które szybko zbijają ciśnienie, nie ma: jedzenie działa stopniowo, a wyraźny efekt pojawia się po kilku tygodniach takiej diety. Najważniejsze jest ograniczenie soli. WHO zaleca dorosłym nie więcej niż 5 g soli dziennie – to niecała płaska łyżeczka, łącznie z solą w gotowych produktach. Najwięcej jej jest w pieczywie, wędlinach, serach żółtych, kiszonkach, sosach, chipsach, zupach instant i daniach gotowych. Na opakowaniach w tabeli wartości odżywczej jest wiersz „sól” – porównuj go w przeliczeniu na 100 g.

Żeby jedzenie z mniejszą ilością soli nie było mdłe, dodawaj świeże zioła, czosnek, cebulę, pieprz, paprykę, sok z cytryny i ocet. Kubki smakowe szybko się przyzwyczajają: po kilku tygodniach dawne potrawy zaczynają wydawać się przesolone. Słodkie napoje i wypieki też warto ograniczyć: dokładają kilogramów, a razem z wagą rośnie ciśnienie.

Potas z jedzenia pomaga organizmowi wydalać sód, ale przy chorobach nerek i przy niektórych lekach na nadciśnienie jego nadmiar jest groźny. Wtedy zapytaj lekarza, ile warzyw i owoców możesz jeść i czy warto kupować sól potasową.

Jaka herbata obniża ciśnienie

Herbata to miłe uzupełnienie zdrowych nawyków, ale nie zastępuje leczenia.

• Herbata z hibiskusa – napar z kwiatów ketmii szczawiowej. W niewielkich badaniach kilka filiżanek dziennie nieco obniżało ciśnienie u osób z umiarkowanie podwyższonymi wartościami.
• Zielona i czarna herbata pite regularnie dają niewielki efekt. Zawierają kofeinę, więc mocna herbata tuż przed pomiarem może na chwilę podnieść wynik.
• Herbatki ziołowe – rumianek, mięta, melisa – same prawie nie zmieniają ciśnienia, ale pomagają się wieczorem odprężyć.
• Kawa u osób, które piją ją codziennie, prawie nie zmienia ciśnienia, ale espresso lub napój energetyczny przed pomiarem może na chwilę podnieść wynik.
• Ostrożnie z lukrecją. Herbatki i słodycze z korzeniem lukrecji podnoszą ciśnienie i zatrzymują wodę, przy nadciśnieniu lepiej ich unikać.

Jeśli przyjmujesz leki na nadciśnienie lub na serce, zapytaj lekarza o mieszanki ziołowe: niektóre zioła wchodzą w interakcje z lekami.

Nadciśnienie: co obniża ciśnienie na dłużej

Nawyki nie obniżają ciśnienia w minutę, tylko w ciągu tygodni i miesięcy – za to na długo. Europejskie wytyczne dotyczące nadciśnienia i WHO zalecają:

• Ruszać się: co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tlenowego tygodniowo – szybki marsz, rower, pływanie – i ćwiczenia siłowe dwa razy w tygodniu. Ciśnienie obniżają też ćwiczenia izometryczne, na przykład deska lub ściskanie ekspandera do dłoni. Jeśli ciśnienie jest bardzo wysokie, najpierw porozmawiaj z lekarzem o wysiłku.
• Zrzucić nadwagę: nawet kilka kilogramów mniej wyraźnie wpływa na wyniki.
• Ograniczyć alkohol, a najlepiej z niego zrezygnować: podnosi ciśnienie.
• Rzucić palenie: każdy papieros na chwilę podnosi ciśnienie i uszkadza naczynia.
• Wysypiać się. Jeśli chrapiesz i w dzień przysypiasz, powiedz lekarzowi: bezdechy we śnie podnoszą ciśnienie.
• Radzić sobie ze stresem: spacery, ćwiczenia oddechowe, hobby, kontakt z ludźmi.

Jeśli ciśnienie jest stale podwyższone, same nawyki często nie wystarczą i lekarz przepisze leki. Przyjmuje się je codziennie, także wtedy, gdy wyniki są w normie: prawidłowe wyniki oznaczają właśnie, że leczenie działa. Nie odstawiaj ich na własną rękę.

Produkty wspierające serce i naczynia znajdziesz w dziale „Ciśnienie”. Jest tam na przykład Cardital – suplement diety, 20 kapsułek. W składzie ma ekstrakt z liści i kwiatów głogu, który pomaga utrzymać prawidłowe mikrokrążenie krwi i funkcję układu sercowo-naczyniowego, magnez, L-argininę, L-karnitynę, L-taurynę, ekstrakty z kwiatów ketmii szczawiowej (tego samego hibiskusa co w herbacie), nostrzyka, mięty pieprzowej i żurawiny, a także witaminę B6, która pomaga w prawidłowym wytwarzaniu czerwonych krwinek. To wsparcie zdrowych nawyków, a nie zamiennik leków przepisanych przez lekarza.

Kiedy pilnie dzwonić pod 112 lub 999

Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli wysokiemu ciśnieniu towarzyszy choć jeden z objawów:

• ból lub ucisk w klatce piersiowej;
• duszność, brak tchu;
• nagły, bardzo silny ból głowy;
• opadnięty kącik ust, osłabiona lub zdrętwiała ręka albo noga, niewyraźna mowa – to objawy udaru, liczy się każda minuta;
• nagłe pogorszenie widzenia lub podwójne widzenie;
• splątanie, silne zawroty głowy, drgawki, omdlenie;
• nudności i wymioty razem z silnym bólem głowy;
• u kobiety w ciąży – ciśnienie 140/90 lub wyższe razem z bólem głowy, mroczkami przed oczami, bólem pod prawym łukiem żebrowym albo nagłymi obrzękami twarzy i rąk.

Czekając na karetkę, usiądź lub półleż i nie bierz dodatkowych tabletek. Przy objawach udaru zapamiętaj, o której się pojawiły – to ważne dla lekarzy.

Do lekarza rodzinnego w ciągu kilku dni – jeśli w domu ciśnienie kilka razy wyniosło 135/85 lub więcej, w gabinecie 140/90 lub więcej albo przepisane leki przestały działać. Powiedz lekarzowi także o drugiej skrajności: jeśli po lekach kręci ci się w głowie, ciemnieje przed oczami przy wstawaniu albo ciśnienie jest wyraźnie niższe niż zwykle, być może trzeba zmienić dawkę.