Grzybica stóp – jak wygląda, skąd się bierze i jak ją leczyć

Czym jest grzybica stóp

Grzybica stóp to infekcja skóry stóp, którą najczęściej wywołują grzyby z grupy dermatofitów. Bywa nazywana „stopą atlety”. Grzyby żyją w ciepłym, wilgotnym środowisku i przenoszą się ze złuszczonym naskórkiem: na podłodze basenu, sauny i pryszniców na siłowni, przez cudze klapki, ręczniki i skarpety.

Dermatofity żywią się keratyną – białkiem wierzchniej warstwy skóry i paznokci – dlatego osiedlają się tam, gdzie skóra jest grubsza i dłużej pozostaje wilgotna: między palcami i na podeszwie. Rzadziej stopy atakują drożdżaki, zwykle u osób, których nogi długo pozostają mokre.

Łatwiej się zarazić, gdy skóra jest wilgotna, rozmiękła albo uszkodzona: stopy pocą się w zamkniętych butach, między palcami robią się drobne pęknięcia. Grzybica sama nie mija. Nieleczona utrzymuje się latami, przechodzi na paznokcie, a przez pęknięcia w skórze mogą wnikać bakterie.

Jak wygląda grzybica stóp: objawy

Grzybica stóp ma kilka postaci i każda wygląda inaczej:

Postać	Gdzie się pojawia	Jak wygląda
Międzypalcowa	Najczęściej między czwartym a piątym palcem	Biała, rozmiękła skóra, łuszczenie, pęknięcia, swędzenie i pieczenie, nieprzyjemny zapach
Złuszczająca („mokasynowa”)	Podeszwa, pięty, boczne brzegi stopy	Sucha, zgrubiała skóra z drobnym łuszczeniem, jakby oprószona mąką, pęknięcia na piętach; świąd bywa słaby
Pęcherzykowa	Łuk stopy, podeszwa	Drobne, swędzące pęcherzyki z przejrzystym płynem, po których zostają czerwone, łuszczące się plamy
Na paznokciach	Najczęściej paluch	Paznokieć żółknie lub bieleje, grubieje i się kruszy

Żeby wcześnie zauważyć grzybicę, oglądaj stopy w świetle dziennym: rozsuń palce i obejrzyj skórę między nimi, sprawdź podeszwę, pięty i paznokcie. Pierwsze objawy grzybicy stóp to lekkie łuszczenie i swędzenie między palcami po prysznicu lub po całym dniu w butach.

Skóra może się czerwienić, pękać, a nawet krwawić. Gdy do grzybicy dołączają bakterie, skóra między palcami sączy się, mocniej pachnie i boli. Postać złuszczającą często bierze się za zwykłą suchość pięt i latami smaruje kremem na pękające pięty. Jeśli łuszczy się tylko jedna stopa albo obie stopy i jedna dłoń, to też przemawia za grzybicą. U dzieci grzybica stóp zdarza się rzadziej niż u dorosłych: łuszczenie stóp u dziecka częściej okazuje się zapaleniem skóry, ale i tak warto pokazać je pediatrze. O tym, jak grzybica zmienia paznokcie, przeczytasz w artykule „Grzybica paznokci u nóg”.

Grzybica skóry czy coś innego?

Podobnie do grzybicy mogą wyglądać egzema, kontaktowe zapalenie skóry (na przykład na klej lub barwniki w butach), łuszczyca, bakteryjne zakażenie między palcami, sucha skóra albo nadmierna potliwość. Nie zawsze odróżni je nawet lekarz, dlatego przy wątpliwościach pobiera się zeskrobiny: laboratorium ogląda łuski pod mikroskopem, a w razie potrzeby zakłada hodowlę. Takie badanie mykologiczne można też zrobić w laboratorium prywatnie.

Grzybica ze stóp nierzadko przechodzi na inne miejsca. Na ciele wygląda jak czerwony pierścień z łuszczącym się brzegiem i jaśniejszym środkiem, w pachwinach – jak czerwonobrązowe, swędzące plamy po wewnętrznej stronie ud. Najczęściej przenosi się ją rękami lub wspólnym ręcznikiem, dlatego stopy leczy się jednocześnie z innymi ogniskami.

Nie smaruj niejasnych zmian maściami ze sterydem bez zalecenia lekarza. Zmniejszają świąd i zaczerwienienie, ale grzyb pod nimi dalej rośnie, zmienia wygląd i potem trudniej go rozpoznać.

Skąd się bierze grzybica stóp i kto jest w grupie ryzyka

• Ciepło i wilgoć: zamknięte buty przez cały dzień, syntetyczne skarpety, pocenie się stóp.
• Wspólne miejsca na boso: basen, sauna, prysznice, szatnie siłowni, hotele.
• Cudze rzeczy: klapki, ręczniki, skarpety, pilniki i buty.
• Rodzina: jeśli grzybicę ma jedna osoba, pozostałe zarażają się przez podłogę łazienki i wspólne ręczniki.
• Zdrowie: cukrzyca, słabe krążenie w nogach, osłabiona odporność, starszy wiek.
• Sport i praca w obuwiu ochronnym, przez które stopy godzinami pozostają wilgotne.

Mężczyźni chorują częściej niż kobiety, dorośli – częściej niż dzieci. Jeden kontakt z grzybem nie wystarczy: zakażenie rozwija się, gdy skóra długo jest wilgotna, rozmiękła lub ma mikropęknięcia. Dlatego suche stopy i własne obuwie chronią lepiej niż jakikolwiek środek.

Leczenie grzybicy stóp

Niepowikłaną grzybicę skóry stóp zwykle leczy się miejscowymi środkami przeciwgrzybiczymi: kremami, żelami, aerozolami, zasypkami. Wiele z nich jest w aptece bez recepty, a farmaceuta pomoże wybrać postać. Leczenie trwa zwykle kilka tygodni.

Postać leku dobiera się do rodzaju grzybicy. Gdy skóra między palcami się sączy, wygodniejszy jest aerozol, żel lub zasypka: nie rozmiękczają skóry jeszcze bardziej. Przy suchej postaci „mokasynowej” lepiej sprawdza się krem, a zgrubiałą skórę pięt najpierw zmiękcza się kremem z mocznikiem, żeby środek wnikał głębiej. Przy pęcherzykach i silnym stanie zapalnym najpierw pokaż się lekarzowi.

• Nakładaj środek na całą stopę i skórę wokół ogniska, a nie tylko na plamę. Nie przerywaj leczenia, gdy świąd minie: grzyb zostaje w skórze dłużej niż objawy.
• Przed nałożeniem umyj i dokładnie osusz stopy, zwłaszcza między palcami. Po nałożeniu umyj ręce, żeby nie przenieść grzyba na inne miejsca.
• Jeśli zmieniły się paznokcie, lecz je razem ze skórą: chory paznokieć wciąż na nowo zaraża stopę.
• Jeśli grzybica się rozszerzyła, objęła paznokcie albo leczenie miejscowe nie pomaga, lekarz może przepisać leki przeciwgrzybicze doustne. Wcześniej zwykle pobiera zeskrobiny, żeby potwierdzić rozpoznanie.
• Buty spryskuj lub zasypuj środkiem przeciwgrzybiczym i dobrze je susz, żeby nie zarazić się ponownie.
• Jeśli grzybicę ma kilka osób w domu, leczcie się w tym samym czasie.

Dlaczego grzybica wraca: leczenie przerwano, gdy tylko minął świąd; nie leczono paznokci; grzyb został w butach i kapciach; doszło do ponownego zarażenia od bliskich; stopy nadal długo są wilgotne. Jeśli te przyczyny usunięto, a grzybica uparcie wraca, lekarz sprawdzi, czy leczeniu nie przeszkadza cukrzyca lub inne choroby.

Do codziennej pielęgnacji stóp zajrzyj do działu „Grzybica paznokci”. Jest tam Milozol – odświeżający krem do stóp z olejkami dezodorującymi, 30 ml. Odżywia skórę stóp, utrzymuje jej prawidłowy stan i mikrobiom, a połączenie olejków eterycznych pomaga zmniejszyć nieprzyjemny zapach. W składzie są olejek z drzewa herbacianego, piroctone olamine, tlenek cynku, olejki eukaliptusowy, z mięty pieprzowej i lawendowy, sok z aloesu i masło shea. Krem nakłada się na czystą i suchą skórę nóg, stóp i pięt lekkimi ruchami masującymi od dołu ku górze, a przed pierwszym użyciem robi się test zgodności ze skórą. Nie nakłada się go na otwarte rany i nie stosuje u dzieci poniżej trzech lat, u kobiet w ciąży i karmiących.

Grzybica stóp: domowe sposoby i profilaktyka

• Myj stopy codziennie i dokładnie osuszaj przestrzenie między palcami osobnym ręcznikiem do stóp.
• Noś skarpety bawełniane lub wełniane i zmieniaj je codziennie, a przy silnym poceniu – częściej.
• Zmieniaj buty: nie noś jednej pary kilka dni z rzędu, daj jej wyschnąć.
• Na basenie, w saunie, we wspólnych prysznicach i hotelach chodź we własnych klapkach.
• Nie pożyczaj nikomu ręczników, skarpet, butów i pilników i nie bierz cudzych.
• Skarpety i ręczniki pierz w wysokiej temperaturze.
• Jeśli stopy mocno się pocą, używaj antyperspirantu lub zasypki do stóp i nie zakładaj wilgotnych butów – najpierw je wysusz.
• Po basenie i prysznicu wycieraj stopy do sucha, także między palcami, i dopiero potem zakładaj skarpety.
• Jeśli grzybicę ma ktoś w rodzinie, nie chodź boso także w domu, a podłogę w łazience i dywanik myj i pierz częściej.
• Przestrzegaj tych zasad także po leczeniu: grzybica stóp często wraca.

Domowe sposoby, takie jak moczenie stóp w occie lub w sodzie, mają słabe dowody działania i nie zastąpią środka przeciwgrzybiczego. Najlepszym domowym sposobem pozostają suche stopy, przewiewne buty i konsekwentna higiena.

Grzybica stóp a cukrzyca

Przy cukrzycy stopy wymagają szczególnej uwagi. Wysoki cukier z czasem osłabia czucie w nogach i pogarsza krążenie, dlatego pęknięcie lub ranę między palcami łatwo przeoczyć, a goi się ona wolniej. Grzybica stóp otwiera drogę bakteriom i zwykłe pęknięcie może zamienić się w owrzodzenie.

• Oglądaj stopy codziennie, także między palcami i od strony podeszwy – w lusterku albo z pomocą bliskich.
• Nie wycinaj samodzielnie odcisków i zrogowaceń, nie używaj żyletek i ostrych tarek – od tego jest podolog.
• Nie lecz pęknięć i sączącej się skóry między palcami na własną rękę: środek przeciwgrzybiczy dobierze lekarz.
• Nie grzej stóp termoforem i gorącą wodą: przy osłabionym czuciu łatwo o oparzenie.
• Nie chodź boso nawet w domu i wybieraj miękkie buty w swoim rozmiarze, bez obcierających szwów.
• Przynajmniej raz w roku pokaż stopy lekarzowi, nawet jeśli nic nie dolega.

Kiedy iść do lekarza

Zgłoś się do lekarza rodzinnego (POZ) lub dermatologa, jeśli:

• środek z apteki nie pomógł w ciągu kilku tygodni albo grzybica wraca;
• zmieniły się paznokcie;
• masz cukrzycę, słabe krążenie w nogach lub osłabioną odporność – wtedy każde pęknięcie i każdą ranę na stopach warto pokazać lekarzowi;
• plamy pojawiły się na innych częściach ciała;
• grzybica pojawiła się u dziecka albo w ciąży lub w okresie karmienia piersią – wtedy środek dobiera lekarz.

Tego samego dnia zgłoś się do lekarza, jeśli stopa lub podudzie są zaczerwienione, gorące, obrzęknięte i bolesne, pojawiła się ropa albo czerwona smuga biegnąca w górę nogi: to objawy zakażenia bakteryjnego, które wniknęło przez pęknięcia. Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli dołączyły do tego wysoka gorączka z dreszczami, splątanie, szybki oddech lub nagłe osłabienie.