Grzybica paznokci u nóg – jak ją rozpoznać i jak leczyć

Czym jest grzybica paznokci

Onychomikoza to grzybicze zakażenie paznokcia. Najczęściej wywołują ją te same dermatofity co grzybicę skóry stóp, rzadziej drożdżaki i pleśnie. Paznokcie u nóg chorują znacznie częściej niż u rąk: w butach jest ciepło i wilgotno, a paznokcie stóp rosną wolno. Paznokcie dłoni odrastają szybciej, dlatego i leczenie trwa na nich zwykle krócej.

Grzybica paznokci częściej dotyczy osób starszych, mężczyzn, sportowców i tych, którzy dużo chodzą w zamkniętych butach. Z wiekiem paznokcie rosną wolniej, krążenie w stopach słabnie, a drobne urazy paznokcia się sumują – grzybowi łatwiej się zadomowić.

Zwykle grzyb przechodzi na paznokieć ze skóry stóp albo wnika przez drobny uraz. Sam nie znika: nieleczony latami obejmuje kolejne paznokcie i pozostaje źródłem zakażenia dla skóry i dla bliskich.

Grzybica paznokci nie oznacza złej higieny: zarazić się może nawet najstaranniejsza osoba – na basenie, na siłowni, pod hotelowym prysznicem albo w domu od bliskich.

Onychomikoza rzadko zagraża zdrowiu, ale gruby paznokieć boli przy chodzeniu i utrudnia noszenie butów, a u osób z cukrzycą zmieniona chorobowo stopa łatwiej ulega zakażeniu bakteryjnemu.

Początkowe stadium grzybicy paznokci i jak wygląda

Początkowe stadium łatwo przeoczyć:

• biała lub żółta plamka albo pasek przy wolnym brzegu paznokcia;
• paznokieć traci połysk i matowieje;
• grubieje, a pod nim zbierają się luźne, kruszące się masy;
• brzeg łamie się i kruszy, paznokieć odchodzi od łożyska;
• kolor zmienia się na żółty, biały, brązowy;
• paznokieć się deformuje, uciska w bucie, pojawia się nieprzyjemny zapach.

Lekarze wyróżniają kilka postaci:

Postać	Od czego się zaczyna	Jak wygląda
Dystalna (najczęstsza)	Od wolnego brzegu i boków paznokcia	Żółte pasma biegną od brzegu ku nasadzie, paznokieć grubieje i się odwarstwia
Biała powierzchowna	Od powierzchni płytki paznokcia	Białe, matowe plamy, które łatwo zeskrobać
Proksymalna	Od nasady paznokcia, przy skórce	Biała plama przy obłączku; bywa przy osłabionej odporności – to powód, żeby się przebadać
Całkowita	Skutek każdej nieleczonej postaci	Cały paznokieć gruby, kruszący się, żółtoszary

Na początku paznokieć zmienia się tylko przy brzegu i nie boli, dlatego wiele osób latami odkłada wizytę u lekarza. Ale im większa część paznokcia jest zajęta, tym dłuższe i trudniejsze leczenie, więc lepiej zacząć wcześnie. Zwykle pierwszy choruje paznokieć palucha, potem grzybica przechodzi na sąsiednie. Często jednocześnie łuszczy się skóra między palcami i na podeszwie – to ta sama grzybica. Na dłoniach onychomikoza zdarza się rzadziej i częściej wywołują ją drożdżaki u osób, które dużo pracują w wodzie: wtedy dodatkowo czerwienieje i puchnie wał wokół paznokcia.

Z czym można pomylić grzybicę paznokci

Podobne zmiany zdarzają się bez grzybicy:

• Uraz paznokcia – od ciasnych butów, biegania, uderzenia: paznokieć ciemnieje, grubieje, odwarstwia się. Krwiak pod paznokciem wygląda jak ciemnoczerwona lub fioletowa plama, która nie zmienia kształtu i stopniowo odrasta razem z paznokciem.
• Łuszczyca paznokci – punktowe wgłębienia, żółtobrązowe „plamy olejowe”, odwarstwianie.
• Zmiany związane z wiekiem – z latami paznokcie stają się grubsze i bardziej łamliwe.
• Zakażenie bakteryjne – zielonkawy lub ciemny odcień pod paznokciem.
• Ciemny pasek wzdłuż paznokcia – czasem objaw czerniaka. Trzeba go jak najszybciej pokazać dermatologowi, zwłaszcza jeśli pasek się poszerza albo barwnik przechodzi na skórę wokół paznokcia.

Zdarza się też, że grzyb atakuje paznokieć już zmieniony przez uraz lub łuszczycę. Dlatego przed długim leczeniem robi się badanie mykologiczne: z paznokcia pobiera się ścinki lub zeskrobiny, a laboratorium szuka grzyba pod mikroskopem, zakłada hodowlę lub robi badanie PCR. Zwykle przez kilka tygodni przed badaniem nie stosuje się środków przeciwgrzybiczych ani lakieru – szczegóły poda laboratorium. To szczególnie ważne przed tabletkami, które przyjmuje się miesiącami.

Skąd się bierze grzybica paznokci

• nieleczona grzybica skóry stóp;
• ciepłe, wilgotne buty i pocenie się stóp;
• chodzenie boso na basenie, w saunie, we wspólnych prysznicach;
• urazy paznokci i ciasne obuwie;
• wspólne pilniki, nożyczki, ręczniki i buty w rodzinie;
• pedicure niesterylnymi narzędziami;
• wiek, cukrzyca, słabe krążenie w nogach, osłabiona odporność.

Grzyb potrzebuje trzech warunków: źródła (cudzego złuszczonego naskórka albo własnej grzybicy stóp), ciepła i wilgoci oraz „wejścia” – pęknięcia, odstającego brzegu lub urazu paznokcia. Im więcej z nich się spotyka, tym większe ryzyko. Jeśli grzybicę paznokci ma jeden z domowników, pozostali powinni uważniej obserwować swoje stopy.

Leczenie grzybicy paznokci i ile trwa

Leczenie zależy od tego, ile paznokci jest zajętych i jak głęboko.

• Lakiery i płyny przeciwgrzybicze sprawdzają się, gdy zajęty jest brzeg paznokcia albo jeden, dwa paznokcie. Nakłada się je codziennie lub raz w tygodniu, kuracja trwa od 6 do 12 miesięcy. Część z nich jest w aptece bez recepty. Nastolatkom, kobietom w ciąży i karmiącym dobiera je lekarz.
• Leki przeciwgrzybicze w tabletkach przepisuje lekarz, gdy zajętych jest wiele paznokci albo duża część paznokcia. Kuracja trwa kilka miesięcy, w jej trakcie może być kontrolowana wątroba badaniem krwi. Tabletki nie są dla każdego: przy chorobach wątroby, w ciąży i przy niektórych lekach lekarz wybierze inną drogę.
• Usunięcie chorej części paznokcia – spiłowanie i oczyszczenie u podologa (specjalisty od stóp), czasem usunięcie paznokcia. Dzięki temu lek wnika głębiej.
• Laser poprawia wygląd paznokcia, ale jako samodzielne leczenie grzybicy jest słabo zbadany.

Potrzebna jest cierpliwość: paznokcie u nóg rosną wolno, a nowy paznokieć odrasta 12–18 miesięcy. Dopóki nie odrośnie, stara, zmieniona część pozostaje widoczna, nawet jeśli grzyba już nie ma. Dobry znak to czysty, różowy pasek przy nasadzie, który stopniowo przesuwa się ku brzegowi. Zrób zdjęcie paznokci na początku leczenia i raz w miesiącu: łatwiej wtedy zauważyć postępy. Grzybica może wrócić, dlatego profilaktykę kontynuuje się także po leczeniu.

Jeśli efektu nie ma, przyczyny są zwykle takie: rozpoznania nie potwierdzono i to nie była grzybica; środek nakładano nieregularnie albo przerwano leczenie za wcześnie; nie leczono skóry stóp; grzyb został w butach; paznokieć jest zbyt gruby i środek nie wnika do środka. Czasem za „porażkę” bierze się po prostu powolny wzrost paznokcia. W takich sytuacjach lekarz zmienia leczenie.

Jednocześnie leczy się też skórę stóp: jeśli został na niej grzyb, paznokieć zarazi się ponownie. Do codziennej pielęgnacji stóp w dziale „Grzybica paznokci” znajdziesz krem do stóp Milozol z olejkiem z drzewa herbacianego, piroctone olamine, tlenkiem cynku i olejkami eterycznymi: eukaliptusowym, z mięty pieprzowej i lawendowym. Krem odżywia skórę stóp, utrzymuje jej prawidłowy stan i mikrobiom, odświeża i pomaga zmniejszyć nieprzyjemny zapach. Nakłada się go na dokładnie oczyszczoną i osuszoną skórę nóg, stóp i pięt lekkimi ruchami masującymi od dołu ku górze.

Jak przygotować paznokieć do leczenia

Środki miejscowe działają lepiej, jeśli łatwiej im dotrzeć do grzyba. Oto co zwykle radzą dermatolodzy i podolodzy:

1. Wymocz stopy w ciepłej wodzie przez kilka minut – gruby paznokieć zmięknie.
2. Spiłuj powierzchnię i brzeg paznokcia osobnym, jednorazowym pilnikiem, usuń luźne, kruszące się fragmenty. Pilnika do chorego paznokcia nie używaj do zdrowych.
3. Osusz stopy, zwłaszcza między palcami.
4. Nałóż środek na cały paznokieć, jego brzeg i skórę wokół tak często, jak zaleca jego ulotka, i pozwól mu wyschnąć.
5. Umyj ręce po zabiegu. Jednorazowy pilnik wyrzuć, a nożyczki przetrzyj spirytusem, żeby nie przenieść grzyba na zdrowe paznokcie.

Jeśli paznokieć jest bardzo gruby i nie daje się spiłować, nie wycinaj go głęboko na własną rękę: podolog opracuje go frezarką, nie uszkadzając łożyska.

Czego boi się grzybica paznokci: pielęgnacja i profilaktyka

Grzyby nie lubią suchości, przewiewu i wysokiej temperatury, a przede wszystkim – konsekwentnego leczenia przeciwgrzybiczego. Ocet, soda czy czosnek mają słabe dowody działania i nie zastąpią leczenia. Na co dzień pomagają:

• Obcinaj paznokcie u nóg prosto i krótko, nie zaokrąglając rogów. Do chorego paznokcia miej osobne nożyczki i pilnik.
• Myj i dokładnie osuszaj stopy, zwłaszcza między palcami.
• Zmieniaj skarpety codziennie, wybieraj skarpety z bawełny lub wełny, a buty w swoim rozmiarze i z przewiewnych materiałów. Jeśli stopy mocno się pocą, używaj antyperspirantu do stóp.
• Spryskuj lub zasypuj buty środkiem przeciwgrzybiczym, zwłaszcza w czasie leczenia i przez pierwsze miesiące po nim. Noś na zmianę dwie pary, żeby każda zdążyła wyschnąć.
• Na basenie, w saunie i pod prysznicem chodź we własnych klapkach.
• Wybieraj gabinety pedicure, w których narzędzia się sterylizuje.
• Nie noś cudzych butów i nie pożyczaj swoich, w gościach zakładaj własne kapcie.
• Jeśli starszym krewnym paznokcie zrobiły się grube i żółte, pomóż im pokazać się lekarzowi: sami często nie widzą stóp i do nich nie sięgają.
• Kolorowy lakier ukrywa zmiany: jeśli paznokcie wyglądają podejrzanie, zrób przerwę i pokaż je lekarzowi.

Kiedy do lekarza

Pokaż paznokcie lekarzowi rodzinnemu (POZ) lub dermatologowi, jeśli:

• zmieniło się kilka paznokci albo lakier z apteki nie pomaga;
• paznokieć boli, utrudnia chodzenie, wrasta;
• masz cukrzycę, problemy z krążeniem w nogach lub osłabioną odporność;
• na paznokciu pojawił się ciemny pasek lub plama.

Zwykle zaczyna się od lekarza rodzinnego: obejrzy paznokcie, zleci badanie albo wystawi skierowanie do dermatologa, które w ramach NFZ jest do niego potrzebne.

Tego samego dnia – jeśli skóra wokół paznokcia jest zaczerwieniona, obrzęknięta, boli i ropieje albo zaczerwienienie rozlewa się na stopę. Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli dołączyły do tego wysoka gorączka, dreszcze, splątanie. Przy cukrzycy każda rana czy zaczerwienienie na stopie to powód, żeby bez zwłoki pokazać się lekarzowi.

Osobom z cukrzycą i słabym krążeniem w nogach lepiej nie opracowywać grubych paznokci samodzielnie: przypadkowe skaleczenie źle się goi. Obcinanie i piłowanie takich paznokci jest bezpieczniejsze u podologa.